Bibliofiolen

Ætt skal fylgje ætterad

2011-07-17T06:55:00.000-07:00

eller "Slekt skal følge slekters gang" som det står i bokmålsutgåva i verset " Tider skal kome" i den gode gamle salma "Deilig er jorden".

Om nokre veker er det 100 år sidan mor mi vart fødd. Ho vart nesten 97 år gamal, og ho sette familien sin svært høgt og hadde omsorg for alle. Som ho sjølv sa - kom ho seint i gong med barnefødslar - meg fekk ho då ho var nærare 36 år, bror min då ho var nesten 38 år og syster vår kom nokre månader før mor vår vart 40 år. Ho ynskte seg barnebarn, og etter kvart kom det 4 jenter og 2 gutar. Ho var svært oppteken av livet deira og hadde omsut for dei i alle år. Å vere mormor og farmor var flott, men eg som er så gamal vert nok ikkje oldemor, var omkvedet hennar. Men jammen vart ho det og. 4 staute gutar og 2 flotte jenter var ho oldemor til før ho døydde - og no har det attpåtil kome eit nytt lite nusk i familien.

Det er mangt som skal til når det kjem ein ny familiemedlem. Kvifor kaupe alt nytt når ein kan bruke det ein har - eller saume omatt. Gamle dynetrekk frå 70-talet vert som nye når dei berre vert klipte og sauma på nytt. Er det det vi kan kalle retro??

Retro-smekkar er det vel ingen som har. Men det skal Snuskeruska vårres få.

Då mor mi og eg vandra rundt i august i 1982 i Arendal og venta på Gullungen, fann mor mi ut at smekkar kunne vi lage sjølve. Vi budde 10 dagar på Bondeheimen medan vi venta på ho som var Gullungen den tid, og om kveldane sauma vi smekkar. Vi kaupte store vaskeklutar som vi med ei lita saks runda av til halskant og sauma på bendelband for hand. Rektig fine vart dei, tykte vi. Og dei kan ein bruke den dag i dag.

Lisbeth-smekken er nok berre til pynt. Det som er over 60 år gamalt kan vere for frøynt for dagleg bruk i dag. Så Gullungen får klare seg med smekkane frå 1982.

Den 7. juli kunne vi heise flagget og rope HURRA.

Lisjpia vårres vart fødd, og med ein storleik på 3,4 kg og 51 cm er ho klar for å møte familien og vener og verte beundra.

Trondhjem, Trondhjem - at æ rest ifra dæ...

2011-05-01T03:18:00.000-07:00

Til lukke med dagen , du som hadde bursdag 1.april og du som har i dag 1.mai.

For nokre veker sidan var eg i fødebyen og feira syster mi. Ho hadde rund dag, og difor var det eit godt høve til å reise nordover. Eg har reist denne strekninga i over 40 år no, stundom med bil eller tog og stundom med fly. Denne gongen skulle eg vere hæli og køyre sjølv dei fyrste 10 mil. Her heime var det berre og fine vegar. I alle fall dagen før eg reiste. Eg vakna til Det snøveret den morgonen eg ville reise, så eg sette meg i bilen med noko høg puls. Eg har ein god bil, 4-hjulstrekk og nye dekk, så vegen over heia må gå bra. Eg hadde god tid, for eg skulle møte Gullungen i Telemark, og så skulle ho køyre til Gardermoen, og vi skulle fly.

Dagen til syster mi starta med at vi reiste på kyrkjegarden for å setje ljos på grava til foreldra våre. Dette var min plan - for eg ville takke dei for at eg hadde fått så snill og grei veslesyster. Der vassa vi i djupsnø, men ljos vart sett ned og tend. Vi var ofte med mamma på kyrkjegarden då vi var born, og det var der vi lærte namn og årstal på oldeforeldre og andre gamle slektningar.

Om ettermiddagen skulle syster mi ha selskap med etterkomarane etter våre foreldre:
3 born og svigerborn, 6 barneborn, 6 oldeborn - og 1 i kjømda. Dette hadde mamma lika, og 2 av oldeborna er ofte på grava og pyntar for olde-Py: Jolenissar og englar til jol og påskekjuklingar og blomar til påske.

Når ein vandrar rundt i fødebyen og høyrer si barndoms dialekt overalt, er det mange ord og uttrykk ein kjem på som har vore gløymt:
Syster mi er god til å bake, men denne gongen hadde ho ikkje laga tårnkak. Bror min broja bila i barndomen. Det hadde nok vore farlegare hadde ungane hange bak bilane i dag. Bror min og eg sparka basse. Eg var temmeleg god til å veppe. Men det var få jenter som likte det, dei ville heller hoppe tau. Bror min var og god til å kast' pæng. Han var så flink at han kunne leggje mange kroner i fotball-sko-kjøpet kvar vår. Mange guta la femøringan' sine på trikkskinnene for å få dei flate. Det var kanskje lettare å kaste på stikka med dei.
Skotthyll var det bare gamle-karan som dreiv med. No har eg høyrt at det er ein skotthyll-bane i Djupvika. Vi gyna aldri på skotthyll-karane, nei, det var meir artig å gyne på kjærestefolkan i Lamo'parken.
Om vinteren gjekk vi på skøyta på Buran-banen. Eg gjekk lenge på skru-skøyta. Då bror min fekk seg pansera, overtok eg hockey-skøytene hans. Det beste med dei var at dei hadde kalosja. For hadde du kalosja, kunne det hende at du fekk los. Det var mest stas å få los på Rosenborg-banen, for der hadde dei musikk. Store høgtalarar sende marsja og wienervalsa utover banen. Og fekk du los av den kjekkaste guten på banen og at det attpåtil var los utan vott, var det verdt heile turen opp frå Lamo'n.
Du høyrer det fort om nokre trur at dei kan tale trondhjemsk. Du må mest vere frå byen for å vite kva for preposisjonar du skal bruke til dei ulike stadane:
Vi sykla uti Ila, vi spasert fræmpå Buran, vi sprang innpå Lade, vi gjekk oppi Staten og vi for nedpå Lamon.

Dagen etter selskapet var det strålande ver. Vi kosta bort snøen på terrassen til syster mi, og gamletante og gamletanteungen sette seg ut i vårsola. Høgtlesing og strikking - kan det bli betre?

Det har skjedd store endringar i Byen sidan eg budde der. Her vi er i selskap på Tiller -
var det berre myrar i den tida eg vaks opp. Det er svært mange nye bydelar som eg ikkje finn fram til, men bror min er flink til å ta meg med på køyreturar og fortel kva dei heiter.
Mangt har endra seg, men Lilleby-skulen som er 100 år i år, er framleis ein skule. Der gjekk mor og far vår, og der gjekk eg og syskena mine.
Dora I og Dora II er ikkje dei fæle bunkersane lenger - dei vi høyrde om i barndomen, som fekk russerar mura inn i veggane under krigen. Eg har faktisk lese at desse to bunkersane er det største fuglefjellet på fastlandet i Noreg. Kven kunne vite det?
Vi lærte å svømme i bassenget på Singsaker-skulen. Bassenget var frå 1915 og vart nedlagt i 1995. Det var på 12,5 meter. Det tok lang tid å ta trikken frå Lilleby til Singsaker. Vi måtte ta 2 trikkar. Vi fekk trikkpeng', men fann fort ut at heimover kunne vi gå ned Staten og bruke pengan' på brunsukkerklumpa. For 10 øre kunne du få ein spisspose full med brunsukkerklumpa med tråd i.

Om mangt er endra, så står i alle fall Lykkens portal med gode minne frå ei svunnen tid.

Mat og tradisjonar

2011-02-27T08:58:00.000-08:00

STABBURSKLOKKA

Vesle stabbursklokke.

Under støypinga

tenkte du kanskje

at du skulle hange i eit tårn

på Finnskogen.

Det vart ikkje noko tårn

for deg.

Du vart aldri tenkt til det,

men for husmenn og fattigungar

var songen din

om mat

finare for øyra

enn klangen frå Nidarosdomen

som nådde pilgrimane

på Feginsbrekka.

Halvor J. Sandsdalen

Det var ikkje vanleg med noko stabbursklokke på garden der eg busette meg sør i landet, i fjell-Noreg. Her var heller ikkje husmenn eller fattig-ungar. Men stundom skulle eg ynskje eg hadde ei klokke å ringje med. Då kunne eg ringt inn til kvart måltid, og eg kunne sleppe å springe rundt om på garden for å leite etter Gullungen og Hainn te mæ når det var mat. Så ein haust - på Dyrsku'en fann eg det eg leita etter. Ei vakker lita messingbjølle med god klang og låt. Og den har eg no brukt i mange år. Det er no helst om sumaren ho er i bruk, då "stend eg ute på stabburshella" og ringjer inn til mat. Det er viktig med tradisjonar, og dette er eit av mine bidrag.

Ein tradisjon i bygda mi er at vi kvar haust pyntar i kyrkja på Hausttakkefesten med "markens grøde". Det er Jordbruksklubben som får dette viktige oppdraget, og vi tek med det vi har hausta inn. Ingen går på bua og kauper. Eitt år vart til og med mine squasha omtala og heidra av presten.
Jordbruksklubben vår, som vi trur er den einaste i landet, er no over 80 år. (Sei frå om du kjenner nokon som driv med det same - ikkje hagelag, altså.) Vi dyrkar berre grønsaker, urter og krydder - og alt er sjølvsagt økologisk. Dette er ein flott tradisjon som vi hegnar om.

Mat-tradisjonar er og sers viktige. Mykje og mangt kan du finne i kokebøker, men dei mest nære og lokale rettane må du lære i heimen. Ta t.d. KOMPE. Andre stader i landet kallar dei det for komle, klubb, potet'ball, raspeball eller nevaball. Sume lagar dei med byggmjøl, sume har flesk inni ballen, nokre vil ha tyttebær attåt og andre vil ha sukker og smør.

Gullungen ville gjerne lage kompe for seg og Hainn te hu her ein dag. Frå ho var lita har ho vore med og male potetene, det kunne ho - men kor mykje mjøl skulle ho ha?
Ok, sa mor hennar. Då lagar vi kompe i dag. Frå kjellaren henta vi ei lita bøtte med potet, og eg til å skrelle. Gullungen kutta dei opp i bitar, for ho visste at då var dei lettare å male. Til 2-3 l oppkutta potet reknar eg 1-2 ts salt, 6 nevar med fin sammalen kveite, 2 nevar med grov sammalen kveite og resten er sikta kveitemjøl. Du må berre kjenne etter kor fast du vil ha deigen. Du brukar nevane og lagar passe store ballar. I mellomtida hadde eg fått vatnet på kok, og det var berre å koke kompene 20-25 min. Attåt kompene har vi steikt sauekjøt, kjøt frå ein salta og tørka bog eller lår. Nam,nam - med sukker og smelta smør.
Har du laga for mykje, kan du steike dei neste dag.

Og til dessert har vi heimebaka kanelkrullar.

Fola, fola Blakken

2011-02-06T07:05:00.000-08:00

Fola, fola Blakken

gå no inn i stallen din.

Så kjem lisle Gullet inn

og klappar deg på nakken.

Dette var ein av yndlingssongane til Gullungen då ho var lita. Ja, sume av syskenborna hennar elska og dei versa. Tenk å ha ein hest, det måtte vere den største lukke på jorda, meinte Gullungen. Og endeleg på 12-årsdagen sin fekk ho den etterlengta fjordingen. Sylvinn var då 13 år, og i april kan han feire 30-årsdagen sin. Han har no forresten fått feira alle bursdagane sine med gode gåver. Når Gullungen ikkje sjølv var heime på Dagen hans, ringte ho meg opp og spurte om eg visste kva for ein dag det var. Sjølvsagt veit eg det, sa eg. Og posen med brødskalkar, gulrøter og søteple står klar for ein liten bursdagsvisitt. Ja, for det er ikkje alle år han har budd hos oss. Men han har allstøtt budd så nære at det berre var ein svipptur å besøke han.

Men at eg skulle bli glad i ein hest, hadde eg mest ikkje trudd. Eg som er ei bypi' som tykte at store hestar såg skremmande ut. Men eg måtte lære meg å stelle med han. Og eg likte det. Sjølv om vi i seinare år har kjempa om kven av oss er den sterkaste, (og Sylvinn vinn kvar gong).

Han visste nok at eg hadde respekt for han, men når han såg meg, kom han og leita i lommene mine etter smågodt.

Denne vinteren er det nokre andre som har ansvaret for Sylvinn. Han har pensjonist-tida si saman med andre hestar, men når våren kjem er han nok attende i grenda vår. Vonar både han og eg.
Men for eit par veker sidan vart han sjuk. Mathugen var borte, og han såg helst filleleg ut. Dyrlegen i bygda kom og gav han noko medisin. Då Gullungen kom heim på helgebesøk, bars det rett opp til hesten. Ho hadde og med dyrlegeveska si og gav han nokre livgjevande dropar - eller kva det no var. Ein kveld fekk eg og vere med i sjukebesøk, og vi fylte bilen med det gode høyet eg hadde samla for han. Kvar gong Hainn te mæ var ute med ljåen i sumar og slo graset rundt husa og i hagen, var eg der straks med riva. Vi bakketurka ein masse, og dette

høyet gav vi no til Sylvinn for at han skulle bli god att.

Omtanke og omsorg er viktig når ein er sjuk. I barndomen var eg ofte plaga med halsesjuke. Då måtte eg vere borte frå skulen. Dersom ein ikkje hadde feber, var det ikkje så gale. Å liggje i senga ein dag eller to med ullskjerf rundt halsen og naftaluktande ullklut på bringa
var ikkje så ille - når eg visste at mamma skulle gå på biblioteket og låne ein heil pose med bøker til meg. Og var far min heime, gjekk han til bakar Lein og kjøpte krembollar og cola. Og var det attpåtil onsdag, kjøpte dei Romantikk-bladet til meg og ein pose med Olsen-kailla. (Det var det vi kalla seigmannan' for i dei dagar).

Då var det ikkje lenge før eg vart frisk att.

Novellene i Romantikk-blada i gamle dagar slutta allstøtt med ring på fingeren, giftarmål og evig truskap. Bygdekvinnelaget mitt skipa til "Damenes aften" før jol - men mannekeng-oppvisning av gamle og nye klede. Fleire av medlemene hadde brudekjolane sine på loftet, og her er eit brudepar frå dei glade tretti-åra.

MOT SOLEGLAD

2011-01-15T07:35:00.000-08:00

Det stig av hav eit alveland

med tind og mo,

det kviler klårt mot himmelrand

i kveldblå ro.

Det er 87 år i dag sidan forfattaren Arne Garborg døydde. Og det er 82 år sidan Martin Luther King vart fødd. Denne dagen er offentleg høgtidsdag i USA.

Det er framleis vinter med snø og kulde her i sør. I dag var det 45 cm snø, og eg trur det er lenge sidan vi hadde så mykje. Det er reint og kvitt overalt. Hagen er full av rådyr-spor, dei leitar etter mat. Dei har funne avfallsdungen bak løa, der vi har kasta avfall etter eplepressinga.

I hønsegarden plukkar småfuglane opp restar etter hønene. Dei er igrunnen svært nøye på kva dei et. Eg kasta ei sitronskive inn til dei ein gong, og ei høne kom flaksande og tok sitronskiva i nebbet. Men ho kasta henne snart ifrå seg. Då var ei anna høne på pletten og ville stikke av garde med sitronskiva. Men ho tok ikkje mange stega før ho og kasta henne. Difor har eg to avfallsspann når det gjeld matavfall. Epleskrell og potet'skrell, sitronskiver og appelsinskal er noko av det som går i boksen til rådyra - medan hønene får kjøtbein, brødmat, potet' og saus

- og hønekraftfor. Hønene mine trivst og har det i grunnen bra etter vinterforholda.

Her ein dag sleppte eg dei ut i hagen. Det var før all den snøen hadde kome, og eg meinte dei hadde godt av litt mosjon. Dei trippa litt omkring, men tykte nok dei vart kalde på småfotan' og ville inn i huset sitt att. Der inne har dei det godt med mykje høy og varmelampe, så det nauar ikkje. Og no er lukka fullkomen - både for dei og for meg. Dei har starta å verpe att. På tre dagar har eg no fått 9 egg! Det vart kjempegode painnkaka til middag i dag!

No ventar vi på våren. Dagane er litt lengre, og faktisk - det fyrste fivreldet har kome seg inn i stoga.

Godt nytt år

2011-01-02T08:44:00.000-08:00

GODT NYTT ÅR !

Jolehøgtida er på hell, og eg vurderer sterkt å hive ut joletreet i morgon den dag. Det ryr jo heile tida. Gullungen skulle vere smart, og ho helte varmt vatn i joletrefoten slik at treet skulle få det betre inne enn der det stod ute i skogen i nesten 20 minusgrader. Men overgangen vart for stor. Det veit vi jo, vi som har vore i badstoge og så rulla oss i snøen. (Eg gjorde det ein gong i ungdomen. Aldri meir!)
Men elles er treet riktig fint. Med ljos og flagg og kuler. Ingen strikka-kuler kom på treet, enda eg har laga ein masse. Dei havna i mange jolepakker som vart sende hit og dit. Dei som ikkje har fått kule i år, ynskjer seg kanskje til neste år? Eg strikkar gjerne. No spørs det om det vert mange gama fjernsynsprogram i det nye året. Det er nemleg då eg tek fram spitet, framom skjermen går strikkepinnane som olja lyn.

Det har vore sers kaldt dei to siste månadene. Men den som har helge-ansvar for eit lite hunde-gull, må ut - enten det er 20 pluss eller minus. Det er jo berre å kle seg. Lag på lag med ull. Og i sola var det nesten godt. Men hunden med det vene namnet Haust må jo også ut morgon og kveld, og ikkje berre når sola skin. Då kom eg på noko lurt. Eg gjekk nede på jordet

og let Haust springe fritt. Saman sprang vi rundt og rundt hekken. Haust etter og eg føre, (eller var det omvendt?) og etter ein halvtime hadde vi trimma nok. Tykte eg.

Då gjekk vi inn og vermde oss framom omnen.

I desse kalde dagar er det rikdom å ha mykje ved. Vi er styrtrike, for vi har ved både inne og ute, heime og på heia. For den del kan Fimbulvinteren berre kome att.

Draumedag med dyrlækjaren

2010-09-18T08:35:00.000-07:00

Når ein har kome til skjels år og alder og har i skapet alt det som hjartet begjærer, må ein vere noko kreativ når bursdagsynskjelista skal skrivast. Mitt ynskje i år var ein Draumedag med dyrlækjaren. Tenk å få vere med ein veterinær ute i praksis - og sjå mange søte lam, store kyr og små dansemus. Ho eg kjenner sa: Berre kom - men belag deg på nattarbeid.
Eg pakka sekken med fjøs-støvlar, fann fram den gamle fjøs-jakka mi og skautet.

Dagen starta kl.05 med telefon om ei lamming. Vi laga niste og te og kasta oss inn i bilen, for det var ein times køyring til sauefjøset. Dyrlækjaren fekk etter noko strev ut 3 store og flotte lam.
Frukost i bilen medan vi køyrde til neste fjøs, der det var ei inseminering.
Og så var det ikkje meir den Himmelfartsdagen. Eg må seie eg vart skuffa. Lite æksjen den dagen. Og så kunne vi ikkje gå på kafe ein gong. For då måtte vi jo fyrst vaske av oss fjøslukta, og du skal berre sjå, sa dyrlækjaren, med det same vi er ny-dusja, må vi ut att. Så vi sat heime på hybelen og venta på telefonar.

Så gjekk det nokre veker, og eg fekk på nytt høve til eit besøk. Dyrlækjaren starta dagen på klinikken kl.08, og eg møtte opp kl.10. Då var det berre å kaste seg inn i bilen og køyre ein halvtimes tid til ei sjuk ku. Etterpå bars det av stad til nokre kalvar som skulle vaksinerast, og etterpå det var det ei anna sjuk ku. No hadde vi køyrt langt, og eg var i alle fall svolten. Kafe-besøk gjekk heller ikkje i dag. For det fyrste var det jo ikkje kafear der vi for, og for det andre hadde vi det travelt. Langt ute i bushen fann vi eit landhandleri, og eg inn i full fart for å kjøpe rundstykke og wienerbrød. Det likar eg når eg er på tur. Nei, her hadde dei berre brød og pålegg. Til alt hell hadde dei ei maskin til å skjere opp brødet, og med ei tube baconost var vi redda.

Eg smurte brødskiver, medan dyrlækjaren køyrde og åt. Det gjekk unna - både brød og mil.

No skulle ho inseminere 2 kyr. Men trur du dei var i det same fjøset? Å nei - det var mange mil mellom dei. Den fyrste kua måtte vi til og med hjelpe til med å jage inn i fjøset på støylen. Då er det godt å ha med ei gamal og røynd bondekone som kunne stå oppe i bakken og rope til kua: Ikkje kom her - gå ned i fjøset og få dosa di.

Vi var innom enda ein støyl der det var inseminering, og der hadde dei faktisk rjomegraut til sals. Men dyrlækjaren var noko streng - det har vi ikkje tid til. Vi hadde ikkje tid til å handle oss middag ein gong. Vi var innom ein plass og fekk hamburgarar og pommes frites i ein papirpose - og så var det ut på landevegen att.

No var det ei geit som hadde skada seg. Og ho var på ein støyl langt inn i fjellheimen. Veit du vegen, spurte eg. Ja, røktaren sa at vi skulle fylgje denne vegen til endes, så er det over ei bru og etter eit par svingar skulle vi sjå etter ei postkasse. Der skulle vi til høgre og sidan var det berre å køyre til vi kom til nokre straum-master. Og då var vi like ved.

Vi kom fram, og geita vart sauma i juret.

Då kunne vi ta kvelden. Det var lang veg heim, og klokka var midnatt då vi steig inn i dyrlækjar-bustaden. Eg var trøytt. Og det måtte i alle fall dyrlækjaren vere. Ho hadde køyrt 42 mil denne dagen, og ho hadde reparert og fiksa på mange dyr.

Det er lange avstandar i landet vårt. Sume stader er vegen både hompete og bratt. Ein plass vi var , var det så bratt og fullt av lause steinar i vegen at eg ville ikkje sitje på bilen, men eg sprang ned bakken. Dyrlækjaren kjem fram overalt, for ho - og sikkert alle andre - har bil med 4-hjulsdrift. Slik er det nemleg ikkje med sjukebil for folk.

Så mi oppmoding til deg er: Ikkje bli sjuk inne på heia - og serleg ikkje i dårleg ver, for då kjem verken ambulanse eller helikopter fram. Men har du ei sjuk ku eller geit, då kan du vere trygg. Dyrlækjaren kjem!

Hønseføtter og gulerøtter...

2010-06-30T12:55:00.000-07:00

Hønseføtter og gulerøtter

og halsen av ein svane.

Den som kysser småjentene,

han har ein underleg vane.

Eg er så heldig at eg har 3 høner og ein hane i ein hønsegard nede i hagen. Å, for ei lukke - og for ein velstand med 3 nylagde egg kvar dag. I år er eg riktig flink til å luke ugras - både i kjøkenhagen og i blomhagen, og kvart eit trillebårlass eg har med kveke, vassarve, meldestokk, skvallerkål og og anna utyske køyrer eg inn i hønsegarden. Hønene likar kan hende ikkje alt dei får, men dei et det dei vil ha, sparkar i jorda og finn makkar, og dei har det riktig så triveleg.
Det kan eg sjå på egga, for gulare plommer enn det som er i desse egga, får du ikkje i den flottaste matbutikken på Karl Johan.
Vi fråtsar mest i eggemat. Den eggerøra eg lagar er mest så gul som sola, og sukkerbrøda mine er høge og flotte. Pannekakene mine er like så gode som dei du får i Holland, men mine er gulare. Og ikkje noko kunstig farge her på garden , nei.

Men her ein dag oppdaga eg noko rart. Mystisk var det. Storleiken på egga har vore den same i mange veker - alle tre egg like store. Men så ein dag låg det eit lite egg i rugekassa. Egget hadde same let som dei andre, det var berre mindre. Jasså, tenkte eg - er det ei av hønene som er misfornøgd. Er ikkje maten god nok? Her får de restar frå det Homske kjøken, og kvar dag får de smular frå landhandelen i bygda - og ikkje nok med det. Eg gjev dykk ferskt grøn-for.
Vil de kanskje streike? Har de høyrt om streiken i kommunesektoren?(Ja , det var på den tida dette hende).

Eg funderte ei stund på mysteriet med dette egget. Dagen før var det hakka eit hol i eit av egga i verpekassa. Kven er det som tergar meg? Har vi ubudne gjestar i hønseriet vårt?

Dette biletet syner storleiken på det lisle egget og det vanlege hønseegget.

Plutseleg slår ein tanke ned i meg. Tidlegare år har vi hatt ein gauk i hagen vår, og ein dag sat han/ho i det eine epletreet og gol, og eg kunne mest sjå drøvelen på han. I fjor var det ingen gauk her, men i år hadde eg sett han sitjande på hagegjerdet.

Mysteriet vart løyst. Gauken måtte det vere. Han legg eit egg i andre sine reir.

MEN korleis hadde han kome seg inn i hønsehuset?? Hønsegarden har høgt gjerde rundt seg - av hønsenetting. For å kome inn i hønsehuset måtte han fyrst kome seg inn i hønsegarden, så inn gjennom luka til hønsehuset og leggje egget i rugekassa. For ein luring.

Men eg vil ikkje ha nokon gaukunge i hønsegarden, så eg har egget i kjøleskåpet. Du skal få sjå det når du kjem innom.

No plantar kvinna ..

2010-06-13T08:09:00.000-07:00

No plantar kvinna i verda eit tre.

På kne liksom ein som bed

ligg ho blant restene etter dei mange

som stormen har brote ned.

På ny må ho prøve, om ein gang eitt

får vekse seg stort i fred.

Ho opnar molda og reier eit rom

for røtene, fine som hår,

så dei kan få feste og finne ned

dit livsene straumar går.

Plante eit tre er å bygge ein veg

fram gjennom mange år.

Ein draum om det fullvaksne treet

står som ein kvelving bjart

av blomar og lauv over kvinna,

som klappar så fast og vàrt

mold inntil røter, og vonfull tel

kvar knupp som skal breste snart.

----

Da dirrar treet, og handa som held det,

og grunnen der det er fest.

Kva er det? Skalet kring kjerna

av mørker i djupet, som brest?

Ho set dei utspilte hender mot molda

som ville ho tvinge til ro

den trugande dirring. Å jord, ver still,

ver still, så mitt tre får gro.

Halldis Moren Vesaas

Gubben og Gamla var i aktivitet i førre veka i epletre-hagen. Ein gamal Transparent Blanc måtte bort. Treet hadde bore frukt i mange år, gode saftige eple: Dei fyrste vi fekk tidleg om hausten. Dei siste åra hadde det imidlertid vorte mindre frukt, og treet såg noko skralt ut. Det hadde tjent eigarane godt; men alt har ein ende. Då treet var lagt i bakken, kutta eg av mange blomerike kvister, tok dei inn og sette dei i vasar. Ja, til og med ute sette eg ei stor grein til pynt. Hainn te mæ som er litt av ein kunsthandverkar, tok vare på stammen. Han kjem sikkert til å lage noko fint av den.

Men holet i bakken stod ikkje tomt lenge. Dei unge i familien var raskt på plass med eit nytt tre. Denne gongen eit pæretre.
Så får vi vone at det vil vekse seg stort og gje mange gleder til nye generasjonar.

Gubben og Gamla..

2010-06-08T11:33:00.000-07:00

Gubben og Gamla låg og drog og ikkje fekk opp rota...

Denne songen kom i tankane mine her ein dag då Hainn te mæ og æ hadde ein viktig jobb å gjere i hagen. Ein gamal apal skulle bort frå denne verda. Epletreet hadde bore frukt i mange, mange år, men no var han så gamal og skulle heller gje plassen til nokre yngre.

Hainn te mæ hadde gått rundt treet fleire gonger og undersøkt og tenkt ut gode løysingar til å få treet ned. Kan du ikkje berre finne fram motorsaga, sa eg. Ja, då får vi jo treet ned, men kva med rota? Det hadde jo ikkje eg tenkt på.

Hainn fann fram spaden og tok til å grave bort jorda rundt stammen. Eg stod klar med trillebåra, og vi fylte den med den gode svarte molda.

Spettet kom fram, og Hainn te mæ fann ein passande stor kubbe til vågemat. No kunne han bryte opp rot for rot rundt treet. Snart var treet så laust at vi kunne bryte det ned med handmakt. Hainn te mæ er bra sterk, og eg og gav jernet(!). Treet låg snart løyst frå Moder jord, som hadde næra det i minst ein mannsalder.

Då ungfolket kom, var jobben gjord.

Dei Gamle er framleis eldst.

Kykeliky, sa hanen frå Drammen.

2010-05-30T11:02:00.000-07:00

Hønseflokken var ute på tur her ein dag. Ja, eg gav dei ikkje lov. Dei berre lura meg.
Eg var inne i hønsegarden med eit lass ugras - mykje god mat i slike trillebårlass - både kveke, vassarve og mark. Medan eg snudde trillebåra, for ei høne ut gjennom døra. Og dei andre etter. Hadde eg hatt god tid den dagen kunne dei berre ha vore ute ei stund. Men akkurat då var eg i farta. Eg kalla på dei - tuppe,tuppe,tupp - men ingen reaksjon. Eg jaga dei, men då for dei til alle kantar.

Eg vart bra ergerleg. Eg kjefta på dei og sa at dei skulle lye meg. Og de som legg så lite med egg for tida, sa eg, har å halde dykk inne og verpe. Eg fekk lokka inn hanen og 2 høner. Men hu lille, hu var så farskat at ho berre trippa der ho ikkje skulle. Det vart eit leven inne i hønsegarden då hanen oppdaga at ei i haremet var ute i det fri. Han gol Kykeliky så høgt at dei sikkert høyrde det i heile grenda. Eg sleppte like godt ut heile flokken for å ha dei samla, medan eg planla korleis eg skulle gripe dette an.

Då kom eg på det: Inn på kjøkenet i full fart for å finne ein boks maiskorn i skåpet.

Høner er som ungar på tur, tenkte eg. Skal du få dei til å yte litt meir enn vanleg og gå nokre ekstra meter, må du fram med noko godt dei likar. Slik og med hønene mine. Eg strødde maiskorn i graset der dei var - og eit og anna på vegen fram til hønsehuset. Heile flokken (1 hane og 3 høner) trippa etter medan dei kosa seg. Vel inne i hønsegarden lukka eg fort att døra - og let dei få resten av boksen.

Nokre dagar etter denne hendinga var eg avløysar og passa på alle dyra på garden. Eg tykkjer at eg har best kontroll på alle om eg ligg i mi gamle seng i det gamle huset. Eg hadde ikkje stengt att luka før hønsene , det kom eg på midt på natta. Kanskje er det kaldt for dei, tenkte eg. Stod opp og gjekk med flagrande gevantar ned i hagen og lukka dei inne. Hadde det kome forbi ein eller annan, hadde han vel trudd det var eit spøkelse i hagen.

Neste natt var mildare, så eg tenkte at no kunne luka vere oppe, og dei kunne spasere ut i hønsegarden når dei ville. Men det eg ikkje hadde tenkt på, var at hanen er ein morrasfugl - og kl. 05 starta galinga. Med soveromsglas rett mot hønsegarden skal eg seie eg kom meg opp i rett tid den dagen. Det var utruleg mykje eg fekk gjort i heimen før eg reiste på jobb kl.10 .

Det er den draumen..

2010-04-26T04:43:00.000-07:00

Det er den draumen me ber på

at noko vedunderleg skal skje,

at det må skje -

at tidi skal opna seg

at hjarta skal opna seg

at dører skal opna seg

at berget skal opna seg

at kjeldor skal springa -

at draumen skal opna seg,

at me ei morgonstund skal glida inn

på ein våg me ikkje har visst um.

Dette diktet av Olav H. Hauge vart lese for meg her ein føremiddag av ein ung gut på 8-9 år.

Også dette skuleåret har 8 - og 9 åringane på skulane i kommunen hatt faste besøk på biblioteket kvar månad. Då er det eg som les for dei og fortel dei om morosame bøker. Dei har vore ihuga lånarar, og det er ei stor glede å ha dei på vitjing.

Vi avsluttar ofte med fest på Bokdagen, og då er det skuleborna som har laga eit program for meg.

Eg hadde dekka langbord i biblioteket - med fargerike koppar og fat, kaker og brus venta dei.

I år ville dei lese dikt for meg, sa dei. Eg var bra spent. Ungane var ivrige, og Åsmund var fyrstemann. Han stilte seg opp framom heile klassa, utan manus og litt alvorleg. Han tenkte seg om, og så kom heile "Draumen". Han las det så godt at eg som var vaksen sat der med tåror i auga. Han las det seint og med håg og klår røyst. Dette kunne han. Han tok imot applausen med eit lite smil og eit bukk.

Dei andre borna var og flinke. Somme hadde ein liten hugselapp, andre kunne diktet utenat. Og alle dikt var av Olav H. Hauge. Korleis kunne de vite at Olav H.Hauge er ein av mine yndlingsforfattarar, spurte eg. Nei, det visste dei ikkje - men dei var og glade i dikta hans. Sa dei, åtte- og niåringane mine.

Siste veke hadde eg mange aktivitetar på biblioteket. Noko for ein kvar alder.

Barnehagebesøk er allstøtt triveleg. Då er det høgtlesing og song.

For dei godt vaksne hadde vi avslutning for datakurset som har gått over 3 føremiddagar. Der har "gamlingane" lært både tekstbehandling og vore på Internett.

Vi var så heldige at Margaret Skjelbred kom på forfattarbesøk ein kveld. Det var gama, og ho fortalde så levande om bøkene sine - og serleg då om "Mors bok". Kaffe og kake serverte vi, og det vart nokre trivelege timar for dei 18 frammøtte.

Veka vart avslutta med "skattkistefesten".

Sjølv små kommunebibliotek har mangt å by på for sine brukarar.

Gå innom ditt lokale bibliotek du også.

Det er enkelt, nært og gratis

HAUST er vår

2010-04-01T08:55:00.000-07:00

Ja, eg dristar meg til å seie det: HAUST ER VÅR.
Haust er namnet på denne nuskate Border Collien. Eg eig ho ikkje, men eg let som ho er mi når vi er ute på tur. Ho er så snill og vimsat' og full av liv. Når vi har vore borte frå kvarandre nokre dagar eller veker og ho kjem inn i huset mitt for å helse på meg, er ho så glad at ho hoppar i veret - og tissar nokre dropar på golvet mitt. Ja, ja - ho er jo så lita at eg tilgjev ho alt. Ho lærer vel med åra. Som oss andre.

Då eg var skulejente og budde i Byen som har "ei utmerka elv te å spøtt i", var det vanleg at skulevenninnene mine og eg passa ungar etter skuletid. Når leksene var gjorde og middagen fortært, sprang eg over gata og opp for å hente Roar. Han låg i storvogna den fyrste tida, men fekk snart sportsvogn som var lettare å køyre med. I 50-åra var det ikkje mange ungar som var i barnehagen, og mødrene tykte det var godt når trillejentene kom og avlasta dei litt.

Syster mi var meir vill etter hundar. Ho og venninnene hennar gjekk rundt og spurde om å få passe både schæfera og buhundar. Nei, takke meg til ungar. Dei kunne ein ta med på biblioteket og lese for, gje dei mat og syngje for dei.

Kva gjer jentene i dag? Eg trur det er svært få som går rundt og spør om å få passe småungar. Kanskje dei ikkje spør etter hundar heller. Men eitt veit eg. Den som har hest er populær.

Og Fjordingen og Hu islandske vi har i stallen er i vinden.

Tidt og ofte står det små og litt større jenter utanfor døra og spør om dei kan strigle og pusse hestane. Dei tek hestane ut på lufteturar, og dei rir på dei. Så slepp eg å ri. Det har eg nemleg prøvd. Ein gong. Då Fjordingen var 14 - 15 år og sikkert ein villstyring i forhold til no som han er snart 29 år, fekk Gullungen endeleg overtalt meg til å sitje på hesteryggen. Eg kom meg på - og eg kom meg av - med mykje besvær. Etter det slutta Gullungen å gje meg kort til bursdag og jol der det stod at eg skulle få mange gratis ridetimar. Ho såg at eg eigna meg ikkje som rytterske.

Men å gje dyra mat og "møkke" og sjå til at dei har det bra, det er eg flink til.

Våren er i kjømda

2010-03-16T12:56:00.000-07:00

Fram på vetteren stundom han tenkte,

gjev eg var i eit varmare land,

men når vårsol i bakkane blenkte,

fekk han hug til si heimlege strand.

Med desse orda frå "Mellom bakkar og berg" av Ivar Aasen vil eg ynskje at alle nordmenn får ein god vår. Det er framleis kaldt om nettene her i fjell-Noreg, men dagane er lange, og sola varmar godt gjennom glaset.

Det er mest bert her ute på tunet. Dei 10 cm med snø som kom for 2 veker sidan, er no smelta eller blåse bort. Det meste eg har målt av snø i vinter her nede på jordet er 32 cm. Skal tru om nokre har hatt - eller har meir snø enn oss?!

Men det er farleg når vinteren slepper taket. Eg henta avisa her ein morgon - og eg prøvde å gå der det ikkje var speika. Men kan du ikkje vite - eg var ute på glatta, gjorde eit kjempehopp i lufta og ramla rett på ratata - og hovudet slo i isen. Ja, det gjekk no heldigvis godt - denne gongen og.

Nokre dagar seinare segla eg av garde på knea ned ein bakke. Resultatet vart hol i buksa og hol på kneet. Og ikkje nok med det. Eg som er så snill med dyra eg stundom passar på at eg hentar brødskalkar og gamle brød på lokal-sjappa, fekk meg ein blå-nagl her ein dag. Eg var ikkje rask nok til å trekkje til meg handa ein dag fjordingen fekk skalkar av meg. Nei, det var ikkje hans feil. Det var eg som var treg.

Sola vermde så godt her ein dag at eg sleppte ut hønseflokken. Dei riktig kosa seg i vårsola.
Dei legg egg kvar dag no, og her er det velstand med pannekaker og vaflar.

Mars månad er travel. Det er årsmøtetid, og det er forfattarkveldar og konsertar. Og til helga skal eg på teater for å sjå "Spelemann på taket".

No når sola får betre tak, vert det mykje å glede seg over. Snart må eg vel til å så. Men fyrst skal eg på 80-årsfest i jordbruksklubben min.

Og når liene grønkar som hagar,

når det laver av blomar på strå,

og når netter er ljose som dagar,

kan han ingen stad venare sjå.

Fola, fola Blakken

2010-02-07T07:00:00.000-08:00

Fola, fola Blakken,

gå no inn i stallen din,

så kjem vesle Gullet inn

og klappar deg på nakken.

Dette var ein av yndlingssongane til Gullungen då ho var lita. Vi måtte syngje den omatt og omatt, så det var kanhende ikkje merkverdig at ho etter kvart hadde mottoet

Hest er best, ingen protest.

Og frå den dagen ho kunne skrive ynskjelistene sine sjølv, sto HEST allstøtt øverst på lista. Og samstundes kom det eit sukk: Eg veit at det får eg ikkje.

Vi, foreldra, skulle vel vere glade for at det var ein heste-song ho var så glad i. Tenk om det hadde vore ein song om ellediller og krokofanter eller Musevisa. Nei, hest er å foretrekkje framfor krokodiller og elefanter - og ikkje å tale om MUS.

Gullungen fekk hest på 12-årsdagen sin. Ein fjording som var 13 år - og gleda var så stor at ho vart mållaus (og det var ho sjeldan). Då Gullungen vart stor og skulle ut i verda for å lære seg eit yrke, vart hesten seld til nokre jenter i nærleiken. Men Gullungen hugsa på Hesten sin når ho var heime - og kvar 23. april i mange år fekk eg ein SMS:

Du veit vel kven som har bursdag i dag?

Klart eg visste det, og eg gjekk på hestebesøk med gulrot og eple.

No etter mange år er fjordingen attende her på garden. No som pensjonist. Eg hadde gleda av å vere avløysar ei veke, og eg ville ta jobben alvorleg. Eg skulle stelle 2 hestar: Fjordingen og ei islandsk merr og 3 høner og ein hane. Gullungen og kjærasten hadde laga alt så greitt, og eg hadde ei liste over mine gjeremål.

Hønene hadde akkurat begynt å verpe, og kvar morgon var eg spent når eg kom inn i hønsegarden. No har eg samla egg ei heil veke, og i morgon den dag skal det bli painnkak' !

Men desse to hestane var ikkje gode vener lenger, og det var hu islandske som tok føringa. Fjordingen virka skremd, og den eine kvelden streva eg for å få han inn i stallen. Hu islandske trippa etter meg og kraftfôrbytta, men fjordingen stod berre. Han hadde bestemt seg for at der hu islandske var, skulle ikkje han vere - og inn i stallen skulle han i alle fall ikkje. Eg lokka med kraftfôr, høy, søteple og godsnakk. Eg fekk han til slutt under tak, men ikkje inn - der fekk han høy og stod og åt. Eg skunda meg inn i fjøsgongen etter grinder, henta ut 4, og skulle setje dei saman. Då han såg det, ville han ut og springe, og eg greide ikkje å stengje han inne.

Fytti grisen! Det nærma seg midnatt, og han og eg stod der ute under stjernene. Kaldt var det - og fint måneskin. Heldigvis har du den tjukke skinnkåpa på, tenkte eg. Eg hadde jo ikkje strigla eller børsta han heile veka. Du må nok gå ute i natt om eg ikkje får deg inn. Eg henta meir høy, henta ein stor sekk med sagflis og la utover golvet og sette fram ei bytte med varmt vatn. Ljoset lot eg stå på. Eg sov ikkje stort den natta, for eg lurte på korleis hesten hadde det i kulda. Eg stod tidleg opp og var ned og sjekka, men han hadde det så bra - og humra då han såg eg kom med høy.

Slik heldt vi på nokre kveldar. Hans vilje mot mi. Og han vann - kvar gong. Han ville ikkje inn til hu islandske. Han ville ha fridomen til å gå kor han ville om natta. Sjølvsagt var straumgjerdet på - og han hadde eit stort område å boltre seg på. Han fekk høy og vatn ute ,og det hende han stod under tak når eg kom ned om morgonen. Eg slutta å prøve å lure han inn, og det trur eg vi båe var nøgde med.

Eg skal vere avløysar att om nokre veker. Då har nok Gullungen og kjærasten - eller helst han - gjort om i stallen slik at det skal vere greiare å ha inn båe hestane. Ja, vi fær no sjå.

Moro var det å ha dyr att på garden. Og serleg kosa eg meg med Margido, Nelly, Oda og Perla. Desse namna på hønene og hanen veit ikkje Gullungen om. Når eg passar dei, heiter dei i alle fall dette.

Genseren te'n Johansen

2010-01-03T02:53:00.000-08:00

Og hør litt, min kjære venninne,

som byder på bollefest,

i stamkneipa mi kan du finne

folk, bedre enn mang en prest.

Og de tok mot en sjømann med ære,

og sånn som han stod og gikk

og om genseren var slitt,

fikk det være,

de passa sitt eget bestikk.

Eg kom på denne songen då eg såg Gullungen i Genseren sin her ein dag. Songen om Johansen og genseren hans høyrde vi i mang ein Ønskekonsert på femti- og sekstitalet, og jammen kunne eg mange av versa i dag og.
Genser'n te Gullungen er og ein slik som har vore mykje i bruk. Eg arva genseren av ei kusine, og vinters tid i fødebyen var det i mange år skulegenseren min. I eit gamalt fotoalbum har eg til og med bilete av mor mi på ski i denne genseren. Ho fekk låne den av meg ei påske vi hadde skirenn utanfor Jonettaplassen. Eg flutte til Tigerstaden og tok genseren med, og etter kvart hamna både eg og genseren her i fjellheimen.
Gullungen tok genseren med, dei åra ho "gik omkring og sultet i Kristiania, denne forunderlige By som ingen forlater før han har faat Mærker av den...". Ja, eg trur ikkje ho var svolten dei åra ho var der, og eg trur og ho hadde andre genserar. Eg vonar og trur at ho hadde genseren med på vinter-telt-turen til Hattfjelldal og på sumar-fjellturane her i Finndalen. Og no er genseren i bruk mest kvar dag der ho køyrer rundt i dei 7 kommunane sine og hjelper store og små dyr.

I frostnetter opp i Alaska

var "iglooen" god å ha,

eller når troperegn plaska,

ei hytte av palmeblad.

Eg har og min "Johansen-genser" i dag. Utanfor jobben min her ein dag trefte eg på ei venninne, og ho spurde om eg hadde fått meg ny vinterjakke. Den var så raud og fin.
Eg lo litt, og takka for komplementet. Ja, jakka var ny den. For meg!
Men eg hadde arva ho etter mor mi, og om jakka var kjøpt på åtti-, nitti-, eller til og med på sytti-talet kunne eg ikkje vite. Eg hadde sendt jakka til rens og fått ho tilbake - som ny. Varm og god.
Dei siste åra mor mi levde, pynta ho seg i denne jakka når ho skulle på bytur med syskena mine. Ja, ho kunne ikkje "fin-gå" då, men ho vart trilla rundt i rullestol.
Med den raude alpelua på toppen av krøllane og med litt munnraudt på leppene,
var ho klar for Byen.

Sokkar til glede og nytte

2009-12-30T12:17:00.000-08:00

Den lisle jenta ho e so vare

ho kan'kje spinne, ho kan'kje karde

ho kan'kje spit' seg ein leggjesokk.

Men ho fær friarar likegodt.

Stev frå Setesdal

Ei strikkerske har allstøtt garnrestar liggjande, og det skal berre eit par pinnar og eit kveldsbel

så har du ein maskot ferdig. Og det skal ikkje meir enn ei raud topplue - vips, så er det blitt ein nisse. Som du puttar i eit brev eller legg på toppen av ei pakke, og mottakaren får seg ein god latter.

Har ein pinnar og garn tilgjengeleg, har ein det aldri kjedeleg. I dag er ikkje strikking naudsynt, trur kanskje det er vel så billig å kaupe sokkar og vottar på bua. Men eg trur at det du lagar og gjev bort, er så mykje varmare. Mottakaren kjenner sikkert varmen frå hendene dine når dei nye sokkane kjem på foten. Eg hadde 20 par sokkar liggjande då eg skulle til å pakke jolegåver. Mange vart sende av stad til fjern og nær.

Neste år får du kanskje sokkar av meg!

Advent

2009-12-19T13:34:00.000-08:00

Det er kaldt, det snør ute, og det er advent.
På kjøkenbordet står adventsljosestaken Hainn te mæ laga for over 30 år sidan. Ikkje noko krimskrams eller utskjeringar; berre ein halv bjørkekubbe som er godt høvla slik at han står støtt på bordet. 4 hol, akkurat passe til 4 lilla ljos.

Det er tid for brevskriving og kakebaking. No i kveld kjenner eg at eg er i rute; eg har vaska golvet og "borre" ved. Eg har endeleg fått baka nokre sortar, men peparkakene vantar. Gullungen har sagt at dei kjem ho med; ho har kjøpt ei ny peparkakeform, ein hund, (vi har jo dusinet fullt frå før) så i år vert det berre hundepaparkaker. Ho vil vel at vi alle skal sjå og vite at ho endeleg har fått kvalp.

Ljos er viktig i denne tida, men det er også jolekalenderen. Somme kallar det for adventskalender, men i mi barndoms jol var det Jolekalender.
Så langt tilbake som eg kan minnast, har vi hatt jolekalender. Den fyrste fekk vi nok midt på femti-talet. Mamma kjøpte ein som hadde 24 luker som vi skulle opne. Det var gjerne bilete frå bibelsoga dei fyrste åra. Seinare vart det med ulike nissar . Etter nokre år fann vi bittesmå plastfigurar inni lukene. Det var spennande, og eg trur eg har nokre av dei enno. (Når eg snart skal ha loftsrydding, skal eg jammen sjå om eg kan finne dei att).

I dag har vel dei fleste ungar sin eigen kalender. Somme har kanskje fleire; kanskje ein heimelaga og ein med sjokolade. Eg måtte dele kalenderen med mine to yngre sysken. Det finaste biletet eller den flottaste plastfiguren var sjølvsagt i luke nr.24.
Kven var så heldig å få opne den? Eg var størst og kunne både telje og rekne. Eg fann ut at den som opna sist av oss tre, ville vere den heldige som fekk opne luke 24. Å opne luke nr.23 var nesten like bra, og då måtte du starte med å opne som nr. 2. Dette skjøna bror min; vi var like gløgge! Men syster vår, ho var så lita at ho stråla over heile andletet når vi sa at ho kunne opne den fyrste luka. Ho undra seg i mange år over kvifor ho aldri fekk opne på jolekvelden. Sånn er det berre, sa bror min og eg - og så lo vi bak ryggen hennar.
Eg vonar at ho har tilgjeve oss. Kanskje eg må lage ein kalender berre for henne. Ho likar helst heimelaga gåver, så dersom eg skal bli ferdig til neste jol, må eg nok starte på nyåret.

Eg har lese at det var i Tyskland at dei fyrste kalenderane vart laga. Det var i 1904. Dei hadde helst bilete frå bibelsoga. I Noreg vart dei fyrste adventskalenderane kjende på slutten av 1940-talet. Det var Norsk speiderpikeforbund som produserte dei.
Mange av oss har vel heimelaga kalenderar - som går i arv. Det er moro å lage til og finne 24 gåver. Men stakkars ho bestemora eg veit om som har 4 borneborn. Ho lagar til 96 gåver ! All ære til henne!

Spøkelse ved høylys dag??

2009-11-03T13:20:00.000-08:00

Her ein dag - det var endåtil Allehelgensdag, trudde eg det var kome eit skrømt inn i huset mitt. Eit skrømt som var interessert i den nye joggebuksa mi. Så ny var buksa at prislappen sto på . Eg sto med buksa i handa - og etter ein augneblink eller helst to, var buksa borte. Ok, det hender at eg gløymer nokre småting - som eit forfattarnamn eller ein tittel. Det hender og at eg legg borte noko på ein lur plass, og så kjem eg ikkje i hug kor det var. Men denne gongen var det ikkje noko lite, det var EI BUKSE!

Eg hadde teke ut nokre klede frå ein koffert. Noko hamna i skittentøykorga, og noko vart lagt i klesskåpet. Kofferten sette eg på loftet. Eg skulle ta ein dusj, og etterpå skulle eg ta i bruk ny-buksa. Men kor var ho??

Eg leita høgt og lågt. Sjekka alle fire dører. Ingen kunne ha kome inn, alle dørene var låste. Det er vel berre skrømt som går gjennom låste dører? Buksa var borte. Eg sjekka i kofferten på loftet, i klesskåpa, og eg var ein tur i alle rom i heile huset. Eg hadde visserligen stått med buksa i handa. Eg hugsa jo kor god og mjuk ho var. Men kor var ho??

Eg måtte le litt av meg sjølv der eg for rundt og leita. Det var jo Halloween, tida då alt kan hende. Men kvifor var berre buksa borte?
Tåka kom sigande, og det var helst ei trolsk stemning nede i hagen. Epletrea vaia i vinden, og rett som det var fall eit eple ikkje langt frå stammen. Eg gav opp leitinga- og fann fram spitet mitt og lydboka mi (Mors bok av Margaret Skjelbred).

PLUTSELEG slår eit minne ned i skolten. Hadde eg ikkje opplevd noko liknande?
Jo, det var ein av desse varme sumarane i barndomen, den gongen vi budde nesten heile sumaren på Jonettaplassen.

Mor mi hadde kjøpt ei ny khakibuksetil bror min. Men fyrst skulle eg bruke buksa. Det var ei grøn bomullsbukse, med 4 gode lommer, 2 framme og 2 bak - med plass til alt ein hadde bruk for i det daglege livet på landet. Buksa hadde gylf. Det kunne jo ikkje eg ha. Den gongen hadde jentebuksene glidelås i sida, men mor mi visste råd. Ho skulle skifte glidelåsen, frå gylfen til sida - og året etter når bror min skulle ha att buksa, skifta glidelåsen plass att.

Men då ho skulle fikse buksa, var ho borte. Vi hadde køyrt med rutebil og drosjebil frå byen til Jonettaplassen, og mor mi kontakta både rutebilselskap og drosjesentral for å høyre om dei hadde buksa vår. Nei, inga bukse var å finne. Så den sumaren vart det ikkje noko ny bukse på meg!

Men kva hende sumaren etter? Jo, då hadde Olaf som vi budde hos, flutt på nokre møbla - på det som eg i dag vil kalle forstog-trevet - men som der og då vart kalla gongen utanfor jomfruburet. Og bak den rosemåla kista - der låg buksa! Det året fekk i alle fall bror min ny bukse!
Denne soga kom eg plutseleg i hug. Eg gjekk sporenstreks ned i gongen i ny-huset og kikka bak den rosemåla kista vi har der. Og tru det eller ei - der låg Stormberg-buksa. Eg hadde lagt buksa på loket, og ho hadde sklidd ned bak kista. Eller var det spøkelset som hadde løynt ho der??

GULROT. Kort og godt.

2009-10-25T06:08:00.000-07:00

Hagesesongen er over for i år. Og eg er sers nøgd med gulrotavlinga.
I heile haust har eg mest kvar dag gått i gulsrotsenga og teke opp ei gulrot her og ei gulrot der. Med vilje tynna eg dårleg i sumar, og no i haust har eg passa på å trekke opp gulrøter i dei ulike radene. No har eg teke alle inn i kjellaren, der dei ligg fint nedpakka i våt mose.

Tidlegare brukte eg sagmugg til lagring av gulrøtene. La dei lag for lag med sagmugg imellom. Med godt resultat. Lite råtna i løpet av vinteren. Eg fortalde dette til ein ven, og han ville gjere som meg. Han reiste til det same sagbruket som eg brukte. Men det verken han eller eg visste, var at den dagen han henta sagflis, hadde dei saga stokkar som var impregnerte. Han måtte kaste heile gulrotavlinga si.

Gulrøtene mine er kjempestore i år. Eg har fleire som veg 200 g. Den største vog 410 g - stor og rett og kraftig. Ho har eg no i kjøleskapet og vurderer å stille ho ut! Eg fortalde eventyr til ei gruppe barnehageborn ein dag, og då hadde eg sjølvsagt eit eventyr om ei kjempestor gulrot. Gulrota var så diger at både kona og mannen drog og drog for å få ho opp av jorda. Dei greidde det ikkje - og dei måtte få hjelp av alle dyra på garden: 5 kanarifuglar, 4 kjuklingar, 3 kattar, 2 grisar og ei ku.
Men det var fyrst då kona gjekk inn i huset , lokka fram musa og fekk ho med på laget at dei fekk opp gulrota. Og om kvelden kosa dei seg alle med ei stor gryte gulrotstuing.
Dette eventyret hadde eg omsett frå ei engelsk biletbok "The giant turnip",

og eg hadde gjort eventyret til mitt. Sjølvsagt vart det "anskuelsesundervisning" (åskodingsundervisning) for ungane, då eg drog fram den digre gulrota frå sekken min.

Då eg var skulejente, hadde eg ofte gulrot med i nistepakka. Gulrot er godt for augo, sa mor mi.

Gulrot er i grunnen godt for mangt. I gamle dagar brukte dei turka, revne gulrøter mot mark og diaré hjå småborn. Ein kan bruke finhakka, frisk gulrot som omslag på brannsår. Og det vert til og med hevda at gulrot har mentalhygiensk effekt - ho kan hindre sinne og misunning!

Men no kan eg ikkje skrive meir, eg må på ein viss plass.......

Fager kveldsol smiler

2009-09-04T11:16:00.000-07:00

Fager kveldsol smiler

over heimen ned,

jord og himmel kviler

stilt i heilag fred.

Berre bekken brusar

frå det bratte fjell.

Høyr kor sterkt det susar

i den stille kveld!

I bua vår langt inne på heia har vi ikkje anna leseljos enn det sola gjev oss. Den fagre kveldsola lyste opp inne i bua dei kveldane vi var der sist i juni. Det var varmt, og det hadde vore godt med eit kveldsbad - hadde det ikkje vore for den forbaska knotten. Då var det godt å trekkje inn i bua og finne fram boka. Dei siste åra har Hainn te mæ og æ berre hatt med ei bok på heieturen.
Hainn må ofte lese høgt, medan eg strikkar. Men denne gongen var det min tur (om eg ikkje skunda meg å lese fort vidare på eiga hand, då).

Det var varme, gode dagar. Men om natta og morgonen hadde vi skodde. Det gjev ei trolsk stemning. Legg ein godviljen til -kan ein godt sjå huldra danse borte i småskogen.

"Fager kveldsol smiler" har vi sunge i dag i gravferda til ein god granne. Denne songen var og kveldsongen i heimen den gongen Gullungen var lita. Ho var glad i viser og vers, og repertoaret var stort. Då ho var vel 2 år sa ho ein dag: "Titta lik itj Bæ,bæ lille lam. Titta like bare Levva livet!"

Dei gamle songane og salmane har vi teke fram att. Der Gullungen no bur, står det eit gamalt orgel i stoga. Vi har prøvd oss fram, og vi har spela mang ein melodi etter gehør. Med ein finger!Dei gode gamle salmane er dei enklaste å spele. "Leid milde ljos" trur eg er glansnummeret. Der spelar vi med ei hand kvar - og vi legg på akkordar. Vi er veldig imponerte over det vi får til. Til jol vert det nok ein konsert.

For oss sjølve.

NYST MUNDE DET REGNA

2009-08-16T07:10:00.000-07:00

Nyst munde det regna så såre,

og det dryper av tre og av runn:

vind og stein, furugrein hev deg rivi,

dei hev sliti di kåpe i sund.

"Om de regner og snor, om det stormar av nord,

uti hugen så leikar dine ord!"

Dansk folkevise omsett av I. Bøhn

Det er mangt ein kan gjere om sommaren om det regnar. Ein kan rydde opp i potetkjellaren og koke dei siste potetan' og lage eplekaker. Så kan ein gå ut i skogen mellom regnbygene og plukke blåbær - eller i hagen etter jordbær - og så setje seg på verandaen med alle godsakene.
Og kjem det då ei regnskur, er det berre å finne fram parasollen og leike at det er ein stor paraply. Det går det og!

Ein kan og sitje inne og saume nye gardiner. Og ein kan rydde på loftet og finne ut kva for gamle klede ein kan klippe opp til matt'filler. Det er eit arbeid som helst passar i friluft, men ofte når eg har teke med meg sekken med gamle klede ut i det fri, så har det kome ei skur. Og i all hast inn med alt. Litt av eit styr, men det går det og.

På festivalkonsertar kan ein reise om veret ikkje er så bra. Då lyt ein utstyre seg med støvlar, ullgenser og regnjakke. Er det opphalds når du kjem dit, har du sjølvsagt alt i ryggsekken. Men pass på. Inga vassflaske må vere med. Og festival-vaktene stolar ikkje på om du seier at du ikkje har noko drikkanes i sekken. Og det er ikkje fordi dei er redde for at du skal drikke - nei, dei er redde for at EG skal kaste flaska mi på musikarane!! Eg har blitt stoppa 2 gonger. SÅ mistenkeleg ser eg ut.

Vi har reist ein del i fylket vårt og i nabofylka i sommarvekene, og det er ikkje mange utstillingar vi ikkje har sett. Mange flotte måleri, av kjende og mindre kjende kunstnarar, kunsthandverk og mange artige innstallasjonar. Men den kleshaugen som låg utanfor Låven i Seljord, den lika eg ikkje. Eg vart provosert, men då hadde vel kunstnaren oppnådd det han ville.

Det har vore noko lite besøk her i sommar. 2 små og 2 store Vikingar var her - med liv og lyst kosa vi oss saman. Gullungen og kjærasten ser vi meir til no enn før. Det er stor glede i heimen for at dei har busett seg berre to bil-timar unna.

I gamle dagar - dei fyrste åra etter at eg flutte her sør, hadde vi jamt fullt hus i ferietida. Det hende at alle 5 soveroma var opptekne, og vi måtte til og med ha nokre sovande på sofaen i stoga. Men då hadde eg god hjelp i huset. Det var den gongen då mor mi var rask og før og kosa seg som hushalderske i slåttonna. Då var eg ute med riva heile dagen. No ser ein ikkje folk med river lenger, no er det berre traktorar ute på jorda. Eg må ha blitt gamal.

Nei sjå kor det blånar her!

2009-07-25T12:10:00.000-07:00

Nei sjå kor det blånar her!

No må me roe oss, kyra!

Å nei, slike fine bær,

og dei som det berre kryr a'!

Nei maken hev eg 'kje sett!

Sumt godt her er då til fjells.

No vil eg eta meg mett;

her vil me vera til kvelds!

Diktet -eller songen- Blåbærli av Arne Garborg rann meg i hu no i ettermiddag då vi var på blåbærtur i skogen. Det var blått i blått i heile lia. På vel ein halvtime hadde Hainn te mæ og eg ei bytte full. Ja, vi hadde bruka bærplukkar. Då går det fort, det var berre å ause opp. Men samstundes fylgjer det med mykje rusk og rask, og ikkje å gløyme å nemne dei kvite tyttebæra. Vel heimkomne bars det til å reinske, og det tok mykje lengre tid enn bærplukkinga. Bæra var heller små, så om vi ventar ei veke, vil det nok hjelpe. Men kor mykje skal ein hauste?

Her er blåbær til mange familiar i år. Men kor mange er det som tek turen ut i skogen? Ein får turen, frisk luft i lungene og så all den gode bæra. Nyrørt' blåbær på skiva. Finst det noko betre? Eller blåbærmuffins - eller blåbærsmoothie. Blåbær på painn'kaka må til, og blåbærsaft er godt for helsa. Vi må nok ut fleire turar.

Eg har rørt all bæra no. Noko putta eg i frysaren, men no skal vi fråtse nokre dagar. I morgon vil eg ta meg ein tur til fjells, til ein parkeringsplass eg veit om. Dersom det står ein spesiell bil der, skal eg setje att ei krukke med nyrørt blåbær, eg skal ta med ein stor squash frå hagen, og eg skal få Hainn te mæ til å ta opp ein pose med nypotet'. Då tenkjer eg at denne utvalde personen vert storglad når ho finn så mykje godt.

Då alt arbeidet med blåbæra var ferdig, ville eg setje meg ned framom fjernsynet og slappe av med spitet mitt. Men det vart ikkje noko spiting. Det vart berre forarging. I beste sendetid på laurdagskvelden sender NRK fotball. Og ikkje er det landskamp ein gong. Berre eit oppgjer mellom Start og visstnok eit Oslo-lag. Kven har interesse av det??? Sei meg det, du som les dette! Har dei ikkje anna å by oss, kan dei vel leite i arkiv og finne fram repriser. Eg kunne godt tenkje meg lomme-operetter frå 60-åra t.d. Eller fjensynsteater. Eg kan godt sjå dei gamle svart/kvite finske teaterstykka på nytt. Heller det enn fotball. Nei, takke meg til bokhylla mi. No går eg og finn meg ei gama bok - og bryr meg ikkje om kven som vann kampen.

Ull er gull. Men er pølse tull??

2009-07-14T12:08:00.000-07:00

Ull er gull. Sumar som vinter. Eg har vore på fjelltur, og då er ull-singleten heilt naudsynt. Brukar du bomullstrøye, vert du berre klam. Her har eg hengt trøya til lufting, og då eg tok ho på att, snudde eg berre trøya att fram - og kjende meg like tørr som då eg starta turen.

Vi ventar på båtskyss inn til støylen. Då er det godt å lufte tærne, lage bål og steike pølser. Pølsene må vi ete opp før skyss-karane kjem. Trur ikkje dei likar pølselukta. Dei inviterer til middag. Og det er ein annan kost enn det Hainn te mæ og æ har ete i alle år. Vi har ete pølser og makaroni, og aure og potetstapp'. Nei no er det andre tider.

Her er Gullungen i ferd med å stelle til middag. Ho lagar mat i eisa - og tru det eller ei. Ho har teke med aubergine, squash, raudlauk, sopp og kotelettar.

Ja, Sjøla må berre innrømme det. Det smaka fortreffeleg! Og raudvin serverte dei og.

Eg tok gjerne oppvasken.

No ser eg atter slike fjell og dalar...

2009-07-08T12:20:00.000-07:00

No ser eg atter slike fjell og dalar

som dei eg i min fyrste ungdom såg.

Og same vind den heite panna svalar.

Og gullet ligg på snjo som før det låg.

Ok, då! Eg veit vel at dette diktet er Rondane av A.O.Vinje - og bileta eg syner fram er frå ein annan kant av landet. Men eg tykte dei passa så godt til kvarandre.
Og i desse fjella har eg vandra i snart 40 år, frå min fyrste ungdom. Ja, i barndomen var ikkje desse fjella i tankane mine ein gong. Men mangt endrar seg.

Her var den fyrste lange kvileøkta. Dei fyrste åra eg vandra her, hadde ikkje denne tjønna namn. Men dei tre som vandra her år etter år, meinte at ved dette vatnet var det så godt å kvile - ete ei skive og kanskje ein jogurt og så drikke seg utyrst av den siklande bekken. Det kom nok fram mange namne-framlegg, og det vi enda opp med vart KLIVE-tjønn. Namnet står ikkje på noko kart, men den vandrande klanen som no har fått 3 fleire medlemer, veit kor dette er.

På ei veke har eg gått denne fjellturen 4 gonger. I steikande sol og med sveitte i panna og langs ryggen. Det var så tørt i fjellheimen at eg kunne gå i sko heile vegen. Sekken var passe tung, og eg brukte like lang tid som i min fyrste ungdom. Det er eg mektig stolt av!

Det vart gode dagar. All matlaging var ute i det fri. Eg var snar til å ta på meg oppgåva som kokke og oppvaskar. Dei tre eg var i lag med hamra og saga og reiv og bygde. Så late dagar var det ikkje . For dei. Men eg hadde no med spitet mitt og boka mi (Stalins kyr av Sofi Oksanen) og var vel nøgd med opphaldet.

Søteplehagen min - til glede og nytte

2009-06-20T11:54:00.001-07:00

Det stod ein gammal apal i eplehagen vår

som ikkje hadde blomstra på mange Herrens år.

Og folk som såg han, meinte: "Hogg gamle kraken ned,

og ta han med til byen og sel han vekk som ved".

Men treet stod og kviskra så berre eg forstod:

"Det er visst ingen lenger som bryr seg om meg no."

Eg sa: " Eg bryr meg om deg, om det kan hjelpe litt."

"Å, gjer du det", sa treet, då skal eg gjere mitt."

Og aldri før i verda har noko epletre

hatt slike gode kvister å bere eple med.

Snart bogna dei av eple med runde, raude kinn,

og vi tok til å ete så magen snart var stinn.

Di meir vi åt, di fleir dei vart!

Vi undrast storleg etter kvart.

Ja, akkurat slik er det i eplehagen vår og, slik som Ruth Orbach skriv om det i "Eplegriser", biletboka som er omsett av Hanna Midtbø.

Når hausten er her, har vi kasse på kasse i kjellaren. Vi har ete det vi har orka av Transparente Blanche og Summerred. Ja, eg likar no best Säfstaholm. Dei kosar eg meg riktig godt med. Prinsar og Silkeeple likar dei andre i familien. Filippa og Lobo gøymer vi til vinteren, dei raudlette Lobo- epla er flotte å ta fram til jol og pynte med på fruktfat. Vi lagar eplekaker og eplepai, eg turkar epleskiver og drysser på kanel og litt sukker. Nam, nam.

Vi gjev bort eple til alle som vil ha. Men endå er det mykje att.

Kva då? Jo, for nokre år sidan gjekk vi til innkaup av kvern og saftpresse. Fyrst vert epla vaska og delte, og stygge flekkar o.l. skjer vi bort. Bytte på bytte med eple gjeng oppi eplekverna og vert malne sund. Når det store karet er fullt med ferdigmalne eple, går vi til saftpressa.

Vi "pakkar " dei malne epla inn i fiberduk. Imellom kvart lag legg vi ei plastplate. Vi tek 3 -4 lag til kvar pressing. Ein hydraulisk jekk på 10 tonn hjelper til å få kvar ein eplesaftdråpe ut av fruktmassen. Det vert berre skal og eplekjerner att. Siste året har vi minst pressa 4 gonger, og kvar gong har vi fått 60 - 70 liter saft.

Fin-fin eplesaft, som eg fyller på store plastflasker. No puttar vi dei i frysaren. Dei fyrste åra pasteuriserte vi safta, men ho var ikkje holdbar så lenge. No har vi saft heile året. Og dersom vi let flaska stå nokre dagar på kjøkenbenken, vert det den flottaste cider.

Kjem du innom, skal du få smake!

Og sidan gjer vi klar til fest kvar haust når treet bognar,

for fugl og folk og lodne dyr dei kjem når epla mognar.

Til neste år må også du ta med deg dei du kjenner

og kome hit på eplefest, så blir vi fleire venner!

Lesehestar kan og skrive -

2009-05-10T12:57:00.000-07:00

Leseåret 2008/2009 (som startar og sluttar i mai) er no snart til endes. Har eg i år nådd målet mitt som er å lese 50 bøker?
50 bøker - det er mest ei bok i veka. Det skulle vel ikkje vere problem for ei som har haugar av bøker overalt - og som kan leite i alle boksamlingane i landet etter Den boka. Men døgnet har framleis berre 24 timar, og eg må sove i 8 av dei. Eg må lage mat og ete, gå på jobb, gjere noko naudsynt husarbeid, kanskje sjå litt fjernsyn og strikke litt. Eg har imidlertid gjort så godt eg kan, og resultatet er 41 bøker.

Mange av desse 41 bøkene har gitt meg gode leseopplevingar og leseglede. Somme bøker er slik at du må lese side etter side, så fort du kan- for det er så spennande. Andre bøker les du seint og nyt kvar setning.

Eg er ein bokslukar, har nok allstøtt vore det. Eg er oppvaksen med biblioteket berre 2 minutt frå huset der eg budde. I barndomen var eg på bibber'n kvar dag: Lånte ei bok og gjekk heim for å lese - og neste dag attende med boka og låne ei ny. Eg kan til og med minnast den fyrste boka eg lånte på eige bibliotekkort. Det var "Gun og bølgene". (Trur eg fekk fatt i den på eit antikvariat for nokre år sidan).

Eg les barnebøker og bøker for ungdom. Ei av barnebøkene eg hadde stor glede av å lese var "Ved Arken klokka åtte" - av Ulrich. Det var Noah som ba alle dyra om å kome til Arka. Fornøyeleg!

Ungdomsbøker likar eg og. Per Nilsson skreiv for fleire år sidan "Hjertets fryd"; om den unge guten som vert ulukkeleg forelska i jenta med det raude håret og den grøne genseren. Ho som duftar av sitronmelisse (eller hjertets fryd som det visstnok heiter på svensk). No har det kome eit framhald. "The return of Hjertets fryd". No får vi vite korleis det gjekk med den unge guten året etterpå - og kvifor den unge jenta ikkje ville ha meir kontakt. Bra ungdomsbok.
Berre titelen på Bjørn Sortland si siste bok gjer at du får lyst til å lese den. " Kva tåler så lite at det knuser om du seier namnet på det".
Ingelin Røssland har skrive spennande bøker om Engel Winge. "Englefjes" og "Englejakt". Engel er ein tøff tenåring som har sumarjobb i ei lokalavis og prøver å finne ut av mysterier på heimstaden sin. Det er ei fargerik og sterk jente - med eit frodig språk.
Anna Gavalda har og skrive for ungdom. "35 kg håp" handlar om Georg som er 14 år, hatar skulen, har dumpa og er no utvist. Men han kjem til slutt på ein skule der han trivst.

Ein burde kunne lese litteratur frå nabolanda på originalspråket. Eg har faktisk lese to bøker på svensk. Ja, omsett til svensk frå latvisk. Den fyrste boka tok det tid å kome gjennom, den andre gjekk mykje betre. Vizma Belsevica har skrive sjølvbiografiske romanar "Bille och kriget" og "Billes skøna ungdom". Bøkene gjev eit godt bilete av livet i Latvia under siste verdskrigen og dei fyrste åra etter krigen. Desse bøkene likte eg godt.

Eg er glad i høgtlesing. Då er lydbøker midt i blinken. Lasse Lindtner les bøker av Gunnar Staalesen. Han skifter mellom uike dialektar, og lydbøkene vert som høyrespel. "Kalde hjerter" og "Begravde hunder biter ikke" var spennande!
Høyrespel frå NRK er allstøtt moro å høyre på. Ein av mine favorittar er "God natt, mister Tom" av den engelske forfattaren Magorian. Det er krig i England, og vesle Will vert sendt ut på den engelske landsbygda for å kome unna bombinga av London. Eit rørande og godt forhold mellom den redde, vesle guten og den eldre mannen, Tom.
Harry Bernstein var over 90 år då han skreiv sine to sjølvbiografiske romanar. "Den usynlige muren" handlar om barndomen hans i England. Han budde i ein by der dei kristne budde på den eine sida av gata , og på den andre sida av den usynlege muren budde jødane.

Tysdag 12. mai startar mitt nye leseår. 4 bøker ligg klare !
Skal eg starte med framhaldsboka til Harry Bernstein - "Drømmen". Då har familien til forfattaren reist frå England til Amerika, men vert det nye livet som draumen dei har drøymt?
Eg gled meg til Anna Gavalda si nye bok "Lykka er ein sjeldan fugl", men den skal eg kanskje gøyme til pinsa? Kva med "Barn av Stalin. Tre generasjoner i krig og kjærlighet" av Owen Matthews?
Nei, eg trur eg tek "Dewey". Av Vicki Myron. Den handlar om bibliotekkatten som erobra småbyen og tok ei heil verd med storm!
Det må vel vere noko for meg i desse vakre, men akk så kalde maidagane.

Å nei, eg høyrer lerka for fyrste gong i år!

2009-04-20T11:33:00.000-07:00

Å nei, eg høyrer lerka for fyrste gong i år!

Ned frå ein vinterhimmel ho kved så kvat om vår.

Og dimt det er i lufta, og skodd har sola dult;

men den velsigna fuglen han kvitrar like fullt.

Dette var Anders Hovden sitt bidrag til lerke-diktinga den gongen han og Arne Garborg og Per Sivle trefte kvarandre på Jæren.

Arne Garborg kalla sitt dikt for Vårdag.

Å nei, for himmel rein og klår!

Å sæle meg, no er det vår!

No spelar liv om land og strand;

å sæle meg, at opp eg vann!

Og i det tredje verset kjem lerka fram:

Å nei, eg høyrer lerka slå

opp under bleike himmelblå!

Mot kvelv ho stig med songen sin;

snart når ho visst i himlen inn.

Per Sivle skreiv songen om lerka som Lars Søraas sette tone til og som vi lærte alle versa på
i skulen i gamle dagar:

Og vesle lerka ho hev det so

at finn ho ein tuvetopp fri for snjo,

så kved ho i med sin gladaste song

- so trur ho på vår med ein einaste gong -

"Å hei! å hi! å tiriliti!"

Desse songane kom eg i hug då eg i det vakraste vårver køyrde heim frå Telemark no på sundag. Eg hadde vore saman med mine 4 kjære venninner som eg vart kjend med i Oslo for mange, mange år sidan. Vi gjekk saman på høgskule i Oslo, og no i år er det 40 år sidan vi fekk vitnemål i hand. Vi var 6 jenter i vår beste alder som kom til Oslo frå ulike kantar av landet. Fort vart det vi som var saman. På skulen lærte vi å skrive referat og føre protokollar - med sakliste og vedtak. GDB-klubben vart etablert, og det varte ikkje lenge før den fyrste protokollen vart innkaupt, og referatskrivinga gjekk på omgang. Det vart sjølvsagt skrive referat frå 40-årsfesten vi hadde i helga, og alle formenn underteikna protokollen.

Det er ikkje kvart år vi har møte. Men går det lenge mellom kvar gong vi ser kvarandre, så går dei 3 skrivne bøkene i posten, og dei vert sende rundt i landet etter eit bestemt mønster! Då skal kvar formann skrive om stoda på arbeidsplassen eller i familien - og helst lime inn nokre bilete. Kvar gong bøkene kjem i mitt hus, startar eg lesinga på side 1 i bok 1. Og tru det eller ikkje, det er like stas å lese i bøkene kvar gong!
Denne gongen hadde vi lagt møtet til Telemark. Våren viste seg frå si beste side. Vi gjekk lange turar, sume av oss kasta både ulltrøye og stillongs - for sola varma godt! Vi kosa oss i sola på verandaen. Vi fekk mykje god mat og drikke, og vi sat lenge til bords. Og skravla gjekk! Sers triveleg hadde vi det. Formannen vi besøkte er litt av ein blomeven og fuglekjennar, og ho kunne fortelje at no var lerka komen.

Det var vel ei veke sidan eg køyrde gjennom Telemark sist, og då var det mykje snø mange plassar. Hainn te mæ og æ ville feire påska i eit solrikt land utan snø i år, og vi reiste til Italia. Nærare bestemt Toscana. DER var det grønt, fargerike blomar på tre og buskar, og sola skein frå ein blå himmel dei dagane vi var der. Vi kledde oss i kortermaskjort! og ullstrømpene vart lagde nedst i kofferten. Det var liv og røre overalt, fullt av folk i og utanfor kyrkjer og museum. Fortausrestaurantar der folk kosa seg med vin og øl. Og pizza, så klart.

Vi kosa oss og. Vi besøkte Firenze, Pisa, Siena og Lucca. Trivelege byar. Travelt var det, og vi var på farten heile dagen. Det forundra oss at butikkar og marknader var opne både skjærtorsdag og langfredag. Eg trudde at i Paven sitt land ville dei vere noko strengare med slikt. Men for oss turistar var det jo flott at alt var ope.

No er det vår i Noreg! Fram med rive og trillebår, arbeidshanskar og greip. Sauelort og frøposar.
Flaumen går, og bjørka sprett i dalom.

Knuppar seg kvesser

i logne lider.

Bekkjer brusar

i døkke dalar.

Liv leikar,

blom blømer.

Sjø skvalar

i gråe glòpurd.

Nord i nare

og arme audner,

ligg det landet

som nemnest Noreg.

Sol signar,

vind vermer,

foss fløymer

og liv vaknar.

Vår vandrar

i grender gamle.

Norge, mitt Norge....

2009-03-29T07:26:00.000-07:00

Norge, mitt Norge! - så sover du tyst

i vinterens skinnende sale,

og ingen kan drømme så lett og så lyst

når elvene synker i dvale,

og ingen kan smile så stille og glad

når meisenes fløytende stemmer dør av,

og skogene sover i dale!

I dei siste dagane av mars hadde eg trudd at våren ville kome her sør i landet. Vel bur eg i fjell-Noreg, men eg hadde venta at snøen ville halde seg borte no. Eg var på bytur heilt sør i landet siste helg, og då varma sola så godt at eg måtte kaste både ulljakka og boblejakka der eg venta på bussen i buss-skuret. Kristiansand hadde rekordvarme den laurdagen med 15 - 16 plussgrader.
Då var eg bekymra for at all snøen på heia skulle tine og øydeleggje skuterføret. Gullungen og kjærasten hadde nemleg planlagt å få køyrt inn materialar til seterbua som ligg langt inne i fjellet. Dei vil stelle på veggar og golv, og då trengst det så mykje av alt at då er skuteren god å ha til å frakte med. Dei var utruleg heldige med veret og føret, og alt kom inn til støylen og inn i bua. Til sumars vil dei bruke fritida si på å rive og kle på nytt.

Det var så laga at eg var heime frå jobb denne veka, og i god gamaldags husfrueånd kunne eg stelle for dei unge som hadde travle dagar i fjellet. Nybaka stomp måtte til, og eg bestemte at denne veka skulle vi ikkje ha noko "fancy" mat. Ikkje pizza og foccatia, heller ikkje pasta og bernaise. Eg stod over grytene og laga lapskaus og fårikål, og dei fekk eplekaker - og flotmylje av nybaka braud.

Då eg vakna i dag tidleg, var verda atter kvit. Eg må vedgå det, det er no vakkert og. Eg veit at dersom berre sola kjem fram, så tiner alt. Og eg kan leite etter knuppar på gull-busken min.

Norge, mitt Norge! - så gi meg en vår

med sol over vuggende vanne!

Men hør meg, ja hør meg: når dagen forgår,

og aftenen skygger min panne,

da lær meg å visne, å Norge, min mor,

da red meg en seng i din hellige jord,

når sommeren drager av lande!

Theodor Caspari, 1853 - 1949.

And the winner is....

2009-03-15T14:04:00.000-07:00

ENDELEG! Etter mange års røynsle - ikkje med pil og boge som Olav H. Hauge skriv - men med spade, grev, gummihanskar, gummibrett til å stå på kne på, pinnar, snor og FRØ har eg endeleg vunne 1.premien i jordbruksklubben.

Vi hadde årsmøte her ein kveld, og resultatet etter siste års hagearbeid vart kunngjort. Jordbrukssjefen har vore på vitjing i hagane til medlemene og sett nøye på korleis vi steller jorda og plantene. Eg har hatt 4.plassen i fleire år, så no var det godt å kome høgast på resultatlista. Medlemene er ihuga grønsakdyrkarar, og det var jammen godt at det i år også på denne pallen stod ein trønder. Det er når det verkeleg gjeld at trønderane viser seg fram: Hjallis, Toralf Engan, Petter Northug, Magnus Moan - og så mæ.

Det såg ille ut her i fjor vår, då ein hare hadde vore på ferde i kjøkenhagen min. Men eg har stått på; tynna og luka bort vassarve, meldestokk, kveke, løvetann. Brennesla laga eg suppe på, og alt det andre ugraset hadde eg i komposthaugen. Skvallerkålen kjempar eg mot i ein annan del av hagen. Ja, rett skal vere rett. Eg vil dele æra med hjelperan' mine. Hainn te mæ har køyrt fleire trillebårlass med saueskit i hagen min og snudd jorda. Han vil eg takke. Likeins med gullungen. Ho var heime den veka då ugraset hadde lagt seg som eit grønt teppe på jorda mi, og eg sjølv var bortreist. Ho gjekk på med krum hals, rivjern og ei lydbok i øyret. Då sjøla kom heim, var hagen eit vakkert syn. Men seinare har eg vore der sjølv, kosa meg med gulrottynning medan sola svei i nakken, pakka meir jord rundt lauken medan regnet krulla håret mitt. Og resultatet vart flott. Om æ ska sei det sjølv!

Jordbruksklubben eg er medlem av, er den einaste klubben i Noreg som berre driv med grønsakdyrking. Til eige bruk. Kva er vel betre enn å gå ein sumardag ut i hagen og ta inn det du vil bruke i dagens salat: salatblad, reddik, graslauk, ringblomar og agurkurt. Eller på haustkanten dra opp nokre gulrøter, som går i nistepakka, invitere vener til squashmiddag eller dele ut krukker med basilikum i aust og vest.

Og vite at alt er økologisk dyrka. Ikkje ein drope gift i min hage.

I kjellaren har vi framleis store, saftige gulrøter - lagt lagvis i mose. På kjellerveggen heng lauken, og i frysaren har vi erter, bønner og squash.

Ute er det enno vinter, men no må eg planleggje kva for frø eg vil kaupe i år.

Eg kan ikkje kvile på mine laurbær.

Kvinne, dame, donna , dros, eva, fruentimmer.....

2009-03-07T08:49:00.000-08:00

Til lukke med dagen, jenter!

101 år er det sidan 8. mars vart feira fyrste gong internasjonalt. Det var i New York at kvinnene kjempa for røysterett, og det vart vedteke i 1910 i USA.

Kor mange av oss er med og kjempar i dag? Er det lenge sidan DU gjekk i demonstrasjonstog?

Den som er ung i dag veit ikkje om anna enn likestilling på alle felt. På alle felt? Har vi lik løn for likt arbeid i dag? Har jenter dei same mogelegheiter som gutar?

Jenter og gutar vert oppseda etter same reglar i dag, i dei fleste heimar. Men det er ikkje til å kome frå at fleire jenter enn gutar vil leike med dokker, og fleire gutar enn enn jenter vil ha bil og traktor å leike med. Gullungen vår fekk trøtraktor og dokkevogn då ho var lita. Dokkevogna er velbruka, men traktoren står på løa og er mest like fin som for 25 år sidan. Men gullungen tok traktorsertifikat då ho var 16 år, og ho kan skifte hjul på bil, og ho kan setje opp gjerde. Det er meir enn mora kan.

Mora og ei venninne var på biltur gjennom Telemark. I ein sving punkterte dei . Ja, ikkje Den Svingen som Kjetil Brottveit skriv om i boka si, "Nattradioen".
Ingen hadde røynsle frå hjulskift! Venninna hadde nokså ny bil, og den var full-lasta. Mora til gullungen var redd for at reservehjulet var teke ut, slik at dei skulle få betre bagasjeplass. Men heldigvis, det låg på plass.

Ja, vi må ha ein jekk, sa den eine. Og kanskje instruksjonsbok. Jekken kom på plass, men korleis få hjulet opp frå bakken? Dei stod med nokre "dingsar" i hendene, men visste ikkje å få kople dei i hop. Vi tek ein kulepenn, sa den eine frua. Og då var jobben i gang: Kulepennen inn i eit hol, sveive rundt, tak kulepennen ut og få eit nytt tak. Slik heldt dei på. Det gjekk utruleg seint. Bil etter bil køyrde forbi, ingen stansa og ville hjelpe dei to middelaldrande fruene. Til slutt gjekk den eine frua ut i vegkanten og fekk stoppa ein yrkessjåfør. Han hjelpte til. På eit blunk var hjulet av, og på ein -to-tre var det nye hjulet på. JENTER, lær dykk å skifte hjul.

Men vi som er fødde under eller like etter Krigen, vi er ikkje opplærde til den slags.

I min barndomsheim var vi tre sysken, og eg var eldst. Men kven var det som fekk ansvar for å låse døra når foreldra våre var ute ein kveldstur? Jo, det var broren som var 2 år yngre enn meg. Og kven var det som fekk bruke Storkniven og skjere opp brødskiver når foreldra var ute? Det var den same broren. Så det er ikkje rart at eg ikkje kan skifte hjul - eller køyre traktor. Men eg er veldig flink til finare broderi og brødbaking.

Dei orda eg skriv i overskrifta har eg funne i Norsk synonymordbok (ved Dag Gundersen, Oslo 1970). Her kan ein sjå kor ulikt dei to orda "mann" og "kvinne"vert brukte og forståtte i norsk språk:

Synonym til kvinne: kvinne, dame, donna, dros, eva(datter), fruentimmer, kvinnfolk, lady, matrone, mor, nymfe, sjarmtroll, tøtte, yrkeskvinne, amasone, furie,
kakkenyn(n)e, pavinne, pimpernille, jåle, spjåk, fjolle, gås, høne.

Synonym til mann, derimot, er m.a. adam, det sterke kjønn, fyr, gentleman, herre, kar, kall, mannfolk, ektemann, gemal, make, arbeider, mannskap.

"Det maniske fruentimmer"

God helg til alle lesarar, frå ei kakkenynne (kva no det er).

Eg slo opp i fleire leksika for å finne tydinga av dette ordet.
I Norsk ordbok fann eg ordet, som kjem frå Frol.:

Det er ei kvinne som småpratar om laust og fast.

I dukkehuset i Dukkevei 2....

2009-02-28T06:30:00.000-08:00

I dukkehuset i Dukkevei 2
skal verdens heldigste dukke få bo.
Med lampe i taket og bittesmå stoler
og blomstervase til dukke-fioler,
og flaggstang med flagg og en dukke-garasje,
og kjøkken med godter og kake og brus
og innerst i hjørnet i første etasje
skal dukken til dukken ha dukkehus.

I et hus inni huset i Dukkevei 2
skal den knøttlille dukken til dukken få bo
og ha eget bad og en dukke-do.
Og teppe på gulvet og hyller med bøker,
og askebeger til dukker som røker,
og vinduer oppe og vinduer nede,
et spennende loft og en kjeller med mus.
Og innerst så lite at ingen kan se det- skal dukken til dukken - ha dukkehus.
ANDRE BJERKE

Det vart ikkje noko dokkehus på meg. Ikkje at eg venta det heller. Kvar skulle det stå? I eit husvere i byen på 2 rom og kjøkken er det ikkje plass til all verda. Men det var plass til dokkevogna mi, gyngehesten og gyngestolen. I dokkevogna låg Bjørn-Helge, babydokka som kosta 45 kr. hausten 1954. Då han kom inn i livet mitt, måtte Olemann vike plassen. Olemann hadde tøykropp fylt med sagmugg, og når han var pynta, hadde han på matrosdressen som mamma hadde sauma.

Olemann og May-Britt. Eller var det Inga-Lill?!

Det var gama å leike med dokker. Syster mi og eg hadde smådokkene i korger kjøpt på Martna'n, "påkledningsdokkene" hadde vi i skoesker under senga, og stordokkene låg i dokkeseng og vogn. Vi hadde namn på alle dokkene våre, og sjølv om det har gått over 50 år sidan vi leika med dei, kan eg namna på dei: Negerdokkene Tamar og Tom, svenskedokkene Inga-Lill og May-Britt, danskedokkene Margrete og Anne Marie. Syster mi hadde i tillegg Grete-dokka med hol i panna (vi sette på plaster) og Tullemor som ho sauma kleda til rett på kroppen. Vi sauma, hekla og strikka klede til dei.

Bjørn-Helge, 55 år gamal

Bror vår ville lage klede til lille-bamsen sin. Og han strikka genser og ryggsekk. Den dag i dag kan vi sjå kunstverket hans, for bamsen hans har fast plass på peishylla.
Syster mi hadde store-bamsen. Han var visst opprinneleg blå, men etter mange år og mange turar skifte han let.

Born i dag har dokker og bamsar og kosedyr i hopetal. Men alle har ein yndling - som får vere med dei overalt. Og mange må ha kosedyret med seg i senga kvar kveld.

Nalle er yndlingsbamsen til venninna mi på 5 år. (Bestemor hennar er av mine beste vener, så eg er svært godt kjend med barnebarnet). Prinessa som vi kallar henne, ringte meg ein kveld og fortalde at ho hadde mista den fyrste tanna si, og ho var redd ho hadde svelgt henne. Samstundes kunne ho fortelje at snart skulle ho på sjukehuset og operere auget sitt. Ho skulle til Oslo, men det er ikkje langt når ein reiser med fly, kunne ho fortelje.

I går kveld ringte ho meg på nytt og fortalde at no var ho heime att. Både ho og Nalle. Han hadde vore med heile tida. På flyet hadde dei fått Løvemat, og på sjukehuset hadde dei fått dessert kvar dag. Tenk det. Kvar dag. Ja, men du spiste vel middag og, sa eg. Klart det, sa ho. Det var jo fiske-middag. Det beste eg veit. Og veit du, sa ho, då eg vakna etter operasjonen hadde eg lapp på auget mitt, og det hadde Nalle og.

Neste gong du ser meg, er eg litt "annerledes", sa ho. Ja, men du er nok like pen og nuskat', meinte eg - og det var ho samd i.

Mora kunne fortelje at operasjonen hadde teke 4 timar. Vi var mange som var spente dei timane. Opphaldet på sjukehuset hadde vore bra. Der tok dei seg godt av både ungar, foreldre og Nallar. Prinessa hadde vore glad og sprudlande, og ho hadde jubla då ho vakna opp etter narkosen og fann indianerklede og pil og boge i senga si .
Fleire sjukehusopphald ventar.
HURRA for Prinessa vår, som er så tøff og livsglad.
Hipp hurra for foreldra , som har gjort henne så trygg .

Når sola stig og løyser vinterbandet....

2009-02-22T13:16:00.000-08:00

I dag er det den 22.febr., og i primstavboka til Juel Lund vert denne dagen kalla
PER VARMSTEIN. Eller Persok. No tærer det på isen undantil, so isen kan vere fårleg. Det skulle vere St.Peter som kasta varme steinar i vatn og elvar og gjorde isen fårleg. Dei gamle seier at dersom nokon går ut på isen og fell gjennom, så har ingen plikt til å hjelpe. Då kan han berre ha det så godt, han kan for ulukka sjølv.
Vi merka godt at Per varmstein arbeidde i dag. Det var plutseleg +-grader, og snøen minka. Det draup frå tak, og eg trur eg høyrde fuglekvitter. Sola vermde gjennom stogeglasa, så vi fyra berre i dag tidleg. Dagane er mykje lengre no enn i jola. Som sagt før, det går rett veg i år og.

VINTERSONG

Når sola stig og løyser vinterbandet
og våren glitrande går over landet
då syng ein fugleher i li og lundar
og frigjer alt som mot forløysing stundar

Når isband kuar blomane og ordet
og fonna stig i vinterhugen trist
då er den siste rest av jubelkoret
ein sporv i tun ein kjøtmeis på sin kvist

Ver helsa vengde blomar på vår jord
kom att kvar vår og syng i lauv og sky
la hugen stige bløme enn ein gong

Men sporv og kjøtmeis høyr mitt siste ord:
Om alle flyr må ikkje de to fly
med dykkar fattigslege vintersong

RAGNVALD SKREDE

Det er også fastelaven i dag. Vi hadde ikkje fastelavensbollar til kaffen, men vi hadde laup. I min barndom hadde vi ofte laup til fastelaven. Er det noko betre enn nybaka laup med smør og brunost? Eg laga ein stor porsjon, så eg kan ha med til nyste kvar dag denne veka.

LAUP
700 g kveitemjøl (14 dl)
300 g grovt sammale rugmjøl (6 dl)
100 g margarin
200 g sirup
1 ts salt
2 ss anisfrø
ca. 7 dl mjølk
70 g gjær

Hev deigen godt, både før og etter utrulling
Steik laupane i 15 - 20 minutter i 200 gr C.

Njot maten!

Jeg tror, jeg tror på sommeren...

2009-02-17T13:17:00.000-08:00

Eg fekk eit oppdrag frå ei blogg-venninne: Finn fram det 6.biletet i samlinga di, og skriv soga rundt biletet.
Gullungen kom heim på sumarferie, og ho ville absolutt måle løa. Ja, vi hadde jo sett lenge at det trongst nokre liter beis, men korleis skulle vi få måle den store og høge veggen heilt opp til mønet? Inga sak, sa den unge jenta. Pappa leiger ein lift, og så tek du og eg turen opp i høgda.

Eg er ikkje skuggeredd, og kunne ho styre liften, så kunne no eg vere med.
Kl. 08 var liften på plass, og ho og eg for nesten til himmels. Vi var sikkert 15 meter over bakken. Det er litt skummelt å stå i høge stigar, men dette var berre kjekt. Gullungen styrte liften - som om ho ikkje hadde gjort anna i livet - litt lengre opp til høgre, inn til veggen og vri han litt.
Vi beisa og lo, song og skråla - og stundom vinka vi til folk på bakken. Det var no helst Hainn te mæ som kom for å sjå korleis vi greidde brasane. Vi imponerte, for arbeidet gjekk unna.

Sola steika godt i ryggen på oss. Vi kasta det eine plagget etter det andre, og vassflasker og solkrem med faktor minst 20 kom fram. Då kl. var rundt 12, måtte vi ta pause. Då var det for varmt. Verken den beisa veggen eller vi hadde godt av solstrålene. Vi måtte vente til skuggen kom, og det var ikkje før eit bel utpå ettermiddagen.
Då stod vi på'n att, og då mørkret senka seg over garden, var den løeveggen ferdig.
Denne sers varme dagen var ein måndag. Eigentleg burde eg ha synt bilete frå laurdagen og, då vi måla den hi sida. Då stod vi mesteparten av dagen i skuggen - i boblejakke, skjerf og langbukse. Og fraus.

Det er godt å bu i Noreg - med skiftande ver. Etter eit par veker med streng kulde her sør, har vi det no helst "mildt". Berre 5 minusgrader, og snødjupna er rundt 40 cm. Men dagane er lengre, sola er komen over Honnås. Det blir nok vår og sumar i år og. Då skal vi vel beise resten av løa. Kjenner eg Gulllungen rett.

Jeg snører min sekk, jeg spenner mine ski...

2009-02-08T09:57:00.001-08:00

Praktfullt vinterver på denne 8. februardagen. Eg måtte berre ut frå omnskroken - med ski på beina - og ull både inst og ytst! Anna hjelper ikkje. Det var faktisk 14 minusgrader då eg starta noko før kl.11. Eg spente på meg skiene rett utafor stovedøra. No har vi nesten 40 cm snø, det glinsa i dei kvite snøkrystallane då eg for bortetter vegen. Nydeleg sledeføre ville dotter mi sagt, om ho var heime.

Eg hadde i grunnen lagt skiene på hylla, men når vintereventyret ligg rett utanfor husveggen, er det stor synd å ikkje bruke det. Eg likar best bortover- ski, så eg tok ein times tur nede på elva. Det var masse spor etter rådyr. Andre skilauparar enn eg hadde det nok ikkje vore her i dag. Så eg laga mine eigne låmer. Trea var fulle av nysnø, og det var ingen oppover- eller nedoverbakkar. Eg gjekk elva på kryss og tvers og fekk opp farten. Sola varma, brilleglasa dogga og selbuvottane måtte av. Riktig fin diagonalgang hadde eg. Farten var nok ikkje som Harald Grønningens, men eg vart god og varm - og kosa meg retteleg. Og det trur eg ikkje mange skilauparar gjer i dag. Dei fleste halsar av garde som om dei har den vonde i hælane. Ser dei spor etter rådyr eller harar? Har dei tid til å ete ei appelsin eller sprette ein Kvikklunsj?

I gamle dagar, den gong eg budde i Trondheim, var bror min og eg kvar sundag på ski heile sesongen. Syster vår var allstøtt så lita, så ho måtte bli heime. Vi tok bussen opp til Skistua - og vi rente ned til Vintervatnet og for til Kvistingen, Storheia og Elgset'hytta. Eg var liksom Harald Grønningen, og han var Håkon Brusveen (eller var det Hallgeir Brenden?) , og vi kappast om å gå fortast. Heimover tok vi Rustadrenna - eller Måneskinnsløypa med Damenes fallgruver. Vi for ned Steinberget, ned til Ila og tok trikken heim. Vinterstid hadde alle trikkar skistativ utafor kvar vogn, der feste vi skiene våre. Stavane kunne vi ta med inn.

Skiene eg brukte den gongen, er no festa på bror min sin skivegg. Skipar nr. 3 frå venstre fekk meg greitt både opp og ned bakkar. Den gongen var det berre treski, og vi smurte med blå Swix, parafinvoks eller talgljos.

Eg trur ikkje vi song når vi for av garde i skiløypene, men det gjorde eg i dag. Åleine som eg var nede på elva, sette eg i med ei av songane eg lærde på skulen:

Eg snører min sekk, eg spenner mine ski
nå lyser det så fagert i heien.
Fra ovnskroken vekk! Så glad og så fri
mot store, hvite skogen tar jeg veien.

I fykende fei, jeg baner meg en vei
blant vinterkledde stubber og steiner.
Den susende vind meg stryker om kinn,
og snøen drysser ned fra lave greiner.

Margrethe Munthe

Så mange bøker, så lita tid...

2009-01-30T09:13:00.000-08:00

Bloggen min skal m.a. vere om blomar og bøker; men det har blitt svært lite om bøker. Og det er ikkje fordi at eg ikkje les. Nei, du - her ligg det bøker kvar eg vender meg - både heime og på arbeid.
Så mange bøker - og så lita tid... (Desse orda stod på ei t-skjorte eg fekk til jol - So many books, so little time). Men slik er det vel for den som har mange jern i elden.

Eg har ei tevling gåande med ei lita venninne på 10 år. Kvar for oss skriv vi opp forfattarar og titlar på bøker vi har lese, og målet er å lese 50 bøker på eit år. Venninna mi greidde det alt fyrste året, men eg som har halde på i tre år, greier det ikkje. Året mitt går frå mai til mai - og no er eg oppe i 28 bøker, og eg har heldigvis nokre veker att. I fjor las eg 32 bøker, og året før vart det jammen meg 43 bøker.

Akkurat no held eg på med tre bøker:
Lydboka " Jeg forbanner tidens elv" av Per Petterson høyrer eg på når eg held på med handarbeid eller køyrer bil.
På nattbordet ligg boka til Ian Sansom : "Bokbussdetektiven og mysteriet med dei forsvunne bøkene". Den er veldig humoristisk. Ein ung og urban lesehest frå London reiser til Nord-Irland for å få den draumejobben som bibliotekar; men biblioteket er stengt og bøkene er borte. Mange artige episodar, og boka er godt omsett av Tove Bakke.

Lesesirkelen eg er leiar av, les bøker frå Baltikum i år. Vi skal ha møte om ei vekes tid, og til då må eg ha lese ferdig "Fiskerens sønn" av den latviske forfattaren Vilis Lacis.
Vilis Lacis har vore statsminister i Latvia, og han fortel om livet i ein liten latvisk fiskarlandsby tidleg på 1900-talet. Folk lever under trasige forhold, og hovudpersonen, Oskar Klava, strevar og strir for å greie seg.

Eg hadde stor glede av å lese den siste boka til Tore Renberg:" Charlotte Isabel Hansen". Her har Jarle Klepp blitt far. Jarle Klepp høyrer vi om i "Mannen som elsket Yngve" og "Kompani Orheim."

Vil du ha andre boktips? Eg likte godt "Slottet i Pyreneene" av Jostein Gaarder. Magnhild Bruheim har skrive ei spennande bok frå nord-Gudbrandsdalen "Nattskrik". Tove Nielsen og Edvard Hoem har slått seg saman og skrive boka "Jordmor".

Neste veke vert travel. Eg skal på basar, på quiz og på to styremøte. Døgnet har for få timar; kanskje eg på byrje å lese om natta. Eg må prøve å greie meg med mindre enn 8 timar med svevn.

I have a dream....

2009-01-20T13:06:00.000-08:00

Skal tru om Martin Luther King jr. i sine villaste draumar kunne sjå for seg at 5 dagar etter sin 80årsdag ( han var fødd 15.januar 1929) ville ein afroamerikansk president bli teken i eid som den 44. amerikanske presidenten. Det umogelege har skjedd, det vart sagt fleire gonger i dag frå fjernsynsoverføringa frå Washington D.C.

Martin Luther King jr. var min helt i skuledagane, og eg skreiv særoppgåve om han på gymnaset. Mamma og eg tala mykje om korleis dei svarte hadde det i Statane. Den dagen han vart skoten - 4.april 1968- klyppte vi ut bilete av han frå avisa og sette det på skjenken med ei svart ramme rundt biletet. Martin Luther King jr. ville nok juble i himmelen i dag.

Juble - ville nok Lilly også gjort , ho vi såg i i fjernsynsserien Ein vakker dag, for mange år sidan. Tenk, kor vanskeleg dei svarte hadde det berre for 50 år sidan. Far til han som vart president i dag kunne ikkje ein gong gå på den restauranten han ville, og no er sonen president.

BARACK OBAMA vart den nye presidenten. Og han viser at berre vi vil, så kan vi alle få til det utrulege. Yes, we can!
I dag har eg spelt Sousamarsjar i vilden sky og heia på deg, Obama.
Lukke til med arbeidet ditt. Helsing frå ein trønder-fan.

IS-SLOTTET - og gamle, varme minne

2009-01-13T11:56:00.000-08:00

"Unn såg ned i ein trollheim av små tindar, takkvelvingar, rima kuplar, mjuke bogar og forvirra kniplingsverk. Alt var is, og vatnet spruta mellom der og bygde stadig vidare.

Greiner av fossen var avleidde av is og f'ór i nye leier og laga nye ting. Alt skein. Sol var ikkje komi, men det skein isblått og grønt av sitt eige, og dødskaldt."

Desse orda er henta frå "IS-SLOTTET" av Tarjei Vesaas.

Eg tenkte på denne boka då eg reiste gjennom Telemark i helga. Snøen hadde regna bort, og mange stader hadde isen laga vakre formasjonar i landskapet. Det kunne vere isslott, både her og der.

Eg var på veg heim etter å ha teke avskil med ei god venninne. Ho døydde av kreft i ein alder av 63 år. Det vert eit stort sakn etter henne - i familien, blant vener og på arbeidsplassen.

Det er mange minne som kjem fram, medan ein sit der og humpar på bussen . Vi vart kjende for vel 40 år sidan, då vi båe starta på den same utdanninga. Vi hadde mykje moro dei åra vi var saman i Oslo.

Året før vi starta i Oslo hadde ei av mine barndomsvenninner fått seg pennevenn frå Sveits. Det lyt du og få, sa Randi - du vert så flink i tysk når du skriv brev. Ho skulle få Kurt, venen sin, til å sende meg nokre namn. Men det gjekk både vinter og vår, og eg høyrde ingenting. Eg reiste til Oslo og til studiar og gløymde at eg skulle få ein brev-ven.

Ein dag får eg brev frå mor mi der ho skriv at det har kome 5 -6 tyske brev til meg. Ho skal sende dei etter helga. Men då eg opna pakka heimanfrå var det 12-14 brev der.

Veka etter kom eit nytt brev frå mor mi der ho seier at far min skjems når han går og hentar posten, for det renn ut fleire titals brev, kvar dag. Frå heile Europa, Arabia og det fjerne Austen, ja, til og med frå Afrika. No skulle ho få tak i ei stor eske, så snart skulle eg få DET lesestoffet. No må du berre ikkje la brevlesinga gå ut over skulearbeidet ditt, sa ho.

Då brevpakka kom, inviterte eg venninna mi på hybelen til brevlesing. O g vi las og las - og sorterte i bunkar. Ein bunke med Tarzan-fyrane (dei ville vi ikkje ha), ein bunke med kanskje-typar, og ein bunke med brukbare. Vi valde to brukbare kvar, og andre venninner fekk og velje.

Ard frå Holland vart ein av dei utvalde for venninna mi. Han skreiv at han var politimann, og han kunne tenkje seg ein tur til Noreg. Etter nokre månader kom han på vitjing, og vi andre venninner fekk og høve til å treffe han den veka han var her i landet. Nokre kveldar etter at han var reist sat venninna mi og eg på hennar hybel og høyrde på Ønskekonserten. Medan vi lytta til musikken frå "Den flygande hollender" kom hybelvertinna hennar og sa at det var telefon til henne. Det er sikkert den flygande hollender, sa eg og lo. Men eg vart bra lang i maska då det synte seg at det faktisk var Ard i telefonen.

Fleire år seinare hadde vi båe gløymt histora med alle breva. Då fekk ho ein dag besøk av framandpolitiet i den byen ho då budde i.Dei ville vite kva slags kontakt ho hadde med hr. Ard, han hadde visstnok gjort noko ulovleg og politiet kunne ikkje få tak i han. Visste ho kor han var? Namnet til venninna mi hadde dei funne i husveret hans, og dei hadde oppsøkt hybelvertinna hennar frå studietida.

Korleis det gjekk med han - og kvifor framandpolitiet ville ha tak i han, fekk vi aldri vite.

Men ei god historie vart det. Og eit morosamt minne. I ei sorgfull tid.

Gamle året seig i hav

2009-01-01T06:59:00.000-08:00

Gamle året seig i hav, siste dag i dauden bleikna;

men i aust det atter kveikna, ny-fødd sol stod upp or grav.

Ljoset fram or myrkret stiger, som på fyrste skapningsdag.

Sol og dag er fødd til siger, myrkret dømt til nederlag.

Gome ville at vi skulle syngje denne nyårssalma av Blix når vi sette oss til bords nyårskvelden. Det gjorde vi allstøtt i dei åra ho levde. No er vi ikkje så mange til bords lenger, så det vert ikkje mykje song. Men Joleevangeliet høyrer med på jolekvelden. Det er det Gullungen som les, og det har ho gjort i alle år sidan ho lærte å lese. På video har vi ein film om ein liten og alvorleg åtteåring som les om gjetarane på marka.

Vi har og bilete av Gullungen når ho som ungdom køyrer rundt med hest og slede og leikar jolenissen. Ho var innom mest kvar gard i grenda vår og ynskte god jol og leverte ut jolepakkar. Eg trur ikkje ho var så nøgd i den raude nissdrakta, for året etter kledde ho seg som ein fjosnisse - i vadmålsbukser, grove beksaumsko, brun heimespita lue og grått krøllete skjegg (ho hadde ofra noko av eit grått saueskinn).

Jola 2008 har gått over i historia. Det var ei god jol, med få endringar frå tidlegare år. Joletreet vart hogge i rett tid, og det kom på plass i god tid før høgtida vart ringd inn. Peparkakehuset er flott, men slik blir det vel når ein bygningsmann har regien. Gjester har vi hatt, frå fjern og nær. Tevlingskvelden (eller quiz som det heiter i urbane strøk), var vi i storform, alle fire. Det trudde no eg. Men så kom spørsmåla , frå Aftenposten og Morgenbladet, og dei gjekk ikkje heilt i vår gate. Få av oss hadde greie på franske filosofar og fransk kunst. Nei, neste år skal vi sjå om ikkje Nationen har spørsmål som høver for oss alle. Vi var like gode, i år og.

Jolefesten i mållaget er eit av dei store høgdepunkta i jola. I år med flott konsert av ein av våre store hardingfelespelarar. Folk kosa seg. Og risengrynsgrauten var god. Den hadde eg jobba med i 2 -3 timar, så det skulle berre mangle. Det er vanskeleg å seie kor mange som kjem på ein slik fest, og difor må ein lage ekstra med mat. Mat skal ein ikkje kaste, men det var få av kjøkkengjengen som ville ha restar med heim. Difor et no vi graut til dugurds mest kvar dag - og er det ikkje graut, så er det riskrem. Sjølv om grauten var aldri så god, så har no eg fått nok no - trur ikkje eg lagar ny graut for bortimot påske!

GODT NYTT ÅR!

Nå har vi vaska golvet...

2008-12-19T10:09:00.000-08:00

Ja, det har eg. Vaska golv, mange gonger. Men eg kan ikkje skryte på meg noko vedbering, for det gjer Hainn te mæ, og han fyrar så det durar i omnan'. Fuggelband har eg ikkje fått tak i, og eg har heller ingen havreåker i år. Eg hadde det nokre år. Vi laga jolenek og stod i sentrum og fraus på fingran' og selde Dei var fine - i utgangspunktet - knytte på den gamle måten. Eg hadde ein stor haug i løa, men då eg tok dei fram i desember, hadde det vore mus i haugen, dei hadde riktig kosa seg, så eg måtte slå fleire band saman for at det skulle bli mat til småfuglan'. Nei, dette vart ikkje noko nisje for meg, nei.

Treet kan eg ikkje pynte, for det er ikkje i hus. I min barndom hadde vi pynta ferdig hus og tre, lislejolekvelden. Men dit eg kom då eg gifta meg, var det andre skikkar. Og ein må jo ta skikken der ein kjem.
(I alle fall ei stund). Her henta dei joletreet på jolekvelden. Og det skulle vi pynte når jola vart ringt inn. Men vi endra fort på den skikken, og no får vi treet i hus på lislejolekvelden, og vi pyntar det den kvelden.

Vogga kan eg godt rugge på, for der ligg jo Bjørn Helge. Bjørn Helge vert 54 år på jolekvelden, og han er framleis gullande snill. Han er ei babydokke , kan skrike om du legg han på magen og han kan late att augo når han søv. Den dokka hadde eg sett i eit butikkvindauge , der dei selde dokker og barneklede. Heile hausten i 1.klasse sparte eg alle øra eg fekk. Kroner var det ikkje så mange av, den gongen, og eg kan minnast at han kosta 45 kr. Nokre dagar før jol mangla eg enno 15 kr., og eg vona at eg fekk pengar til jol så eg kunne handle på nyåret. Syskenbarnet mitt, han Knut, hadde sagt at han ville gje meg 3 kr. i gåve, så eg hadde ei von om dokka.
Stor var gleda då eg fekk ei veldig stor pakke på jolekvelden, og eg kunne mest ikkje tru mine eigne auge då eg såg dokka . Han hadde ordentlege babyklede, og han smilte til meg. Det var gått gjetord i familien at eg sparte til denne dokka, og det var mange gåvmilde gjevarar som ville glede meg.
Namnet hans berre kom av seg sjølv. Stundom leika vi at han var jente, då var namnet Rikke.

Eg kan godt dra krakken bortåt glaset og finne leia til jolestjerna. Den skin ikkje over noko jordmorhus her i bygda, men over den spesielle fjelltoppen vi har. Segna om det fjellet seier at den dagen 7 systrer gifter seg med 7 brør, skal fjellet ramle ned. Men eg er ikkje redd for det. Folk får så få born no til dags.

Alle veit at det er Alf Prøysen som har skrive Julekveldsvisa. Med sine 7 vers rommar den heile joleevangeliet. Så enkelt kan det seiast.
-"og såmmå å som hende er stjerna like stor
-du ser a over taket der a Jordmor-Matja bor".

Vi lister oss så stilt på tå...

2008-12-02T10:05:00.000-08:00

og framhaldet? Akkurat, - alle kan vel den songen:
"når vi skal ut og røve, vi røver bare det vi må og det som vi behøver."

Dette er moralen hos dei 3 røvarane i Kardemommeby, men kan vi godta det? Kan ein berre forsyne seg av andre sine ting, berre fordi ein må ha det - eller akkurat då treng det?
Desse røvarane lyt tenkje på kva det fører med seg å ta frå andre. Greit, du kan få noko av meg om du spør. Men du skal ikkje berre kome og forsyne deg. Ja, men du har så mykje, seier du - meir enn det eg har.
Ja, men eg har kanskje spinka og spart for å få akkurat den bilen eller den datamaskina.

Er dette noko å skrive om i desse adventstider, spør du. Ja, folkens, sei til alle de kjenner, kjeltringar eller andre og be dei halde fingrane frå fatet. Fortel dei om at dei gjer vanlege folk utrygge . Og tenk på dei kostnadene dei gjev samfunnet. For ikkje å tale om kor forarga ein vert.

Eg sit stundom i Lagretten eller er meddomar i ei straffesak. Du får melding i god tid om å møte til førehavinga i retten, men det passar sjeldan eller aldri.

For nokre år sidan hadde eg tinga teaterbillettar til Piaf-framsyninga i hovudstaden, og dotter mi og eg gledde oss til framsyninga. Nokre veker før teaterbesøket fekk eg melding om ei rettsak, og eg kunne ikkje seie at eg skulle på teater. Men eg sa frå den gongen eg skulle på studiereise som var betalt og ordna - og vart friteken.

Men no skulle eg vere i Retten ei veke i jolestria. Berre fordi ein eller annan kanskje har gjort noko gale.
Og ikkje nok med det. Hainn te mæ og eg skulle eigentleg på ein liten førjolstur, men den gjekk jo i vasken.

Men ei plikt er ei plikt, og så fann eg til slutt ut at kanskje kunne eg på denne byturen få unna jolebrevskriving, lesing og strikking om kveldane. For då hadde eg fri. Eg var innstilt på denne jobben, så eg vart i grunnen skuffa då eg vart skutt ut og sendt heim same dagen. Lagretten hentar inn 16 personar, men berre 10 skal sitje i juryen. Ved loddtrekking måtte vi andre reise heim. Men eg hadde alt brukt ein heil dag på å kome dit, og bussturen var lang, og alt kostar. Det må samfunnet betale. Dersom alle heldt seg i skinnet og greidde seg med det dei får tak i på ærleg vis, hadde staten spart store summar.

Nei, nei, gutt. Dette må bli slutt..

2008-11-23T07:00:00.000-08:00

Desse - og andre ord av Margrete Munthe har følgt meg i mange år. Ein skal ikkje berre storme inn i stoga og kaste frå seg lua, eller jakka. "Jeg takker borte, jeg takker hjemme, og si takk må jeg aldri glemme." Har du vore borte og fått "koka-mat" skal du takke med handa. Elles er det nok å seie takk for mat. Når vi fekk ei gåve, skulle syster mi og eg takke med handa og neie, og Guten i familien måtte lære seg å bukke. Dette var noko av det vi lærde heime. Kunne vi oppføre oss og ikkje finne på noko tull, kunne ho mor sende oss ut i verda.

Men korleis er det med denne lærdomen i dag? Vel, vi kan stille spørsmål med somme av songane til Margrete Munthe, men dei lærde oss folkeskikk. Eg las i avisa her ein dag at på ein skule sør i landet måtte borna dagleg handhelse på læraren. Læraren såg på kvar einaste elev, og samstundes lærde ungane seg til å helse.
Eg var leiar i ein 4H-klubb ein gong. Dagen for Haustfesten kom, og alle borna stod på rekkje og rad og fekk diplom og sylvskei. Det var svært få av dei rundt 20 borna som takka for det dei fekk med å rekkje fram handa. Eg var flau på deira vegne. Neste år tjuvtrena vi i god tid på å rekkje fram handa og seie takk, og då var det ein flott gjeng som høfleg og stolt tok i mot vitnemålet på at dei hadde fullført oppgåva si.

Borna lyt lære dette i heimen. Det er der den fyrste påverknaden kjem. Men stundom kan ein undre seg over andre tilhøve au som påverkar dei små. Ungane påverkar kvarandre, i barnehage og skule. Denne påverkninga kan vere sterkare enn den som kjem frå foreldra.
Kvifor er det slik at somme fargar er for jenter og somme er for gutar? Gutefargane kan jentene gjerne bruke, men å setje på ein liten gut ein rosa genser eller ei rosa lue? Fysj og fysj.
Er det framleis slik, tenkte eg - og ville gjere eit eksperiment. Eg strikka eit rosa sokkepar og sende det til ein gut på vel 3 år. Syster hans på vel 4 år fekk grøne sokkar. Gjekk dette bra? Nei! Gutungen nekta å bruke rosa sokkar, medan syster hans godt kunne bruke båe para. Så spør eg. Er det i barnehagen denne indoktrineringa kjem? Eller er det alt frå fødeavdelinga? Derifrå kjem denne soga:
2 nyfødde låg i kvar si seng på fødeavdelinga. Er du gut eller jente, spurte den eine. Eg veit ikkje, var svaret. Enn du då? Eg veit heller ikkje. Men vent skal eg sjå, sa ungen og kikka under dyna. Eg er gut.
For eg har blå sokkar!

Og ded var Danerkongins son...

2008-11-07T07:55:00.000-08:00

Og ded var Danerkongins son

stakk ormens hovud på eit spjut:

de helsar Lyselin, stolte jomfruga

at hon vil koma herut.

Og ded var Danekongins son

han kom der ridand i gård

og ded var stolte jomfruga Lyselin

hon ut af vindauga såg.

Denne puta er laga i ein spesiell handarbeidsteknikk som eg ikkje har namnet på. Puta er laga av vår venninne i England. Motivet på puta framstiller ein del av innhaldet i folkevisa om Lindarormen. Den er laga spesielt til ein utskoren stol, og det e sjølvsagt Hainn te mæ som er treskjeraren. Puta og stolen passar saman med emnet mitt, namn frå eldgamle dagar, frå arils tid, frå den tida då folk gav borna sine naturnamn.

Jentenamn:
Bjørg, Bjørk, Erle, Gry, Lin, Linnea, Liv, Rose, Silje, Siv, Sol, Vår.

Gutenamn:
Aril, Ask, Berge, Bjørge, Bjørn, Dag, Elg, Elvar, Hauk, Leiv, Mår,
Ottar, Ravn, Rein, Sjur, Stein, Svale, Ulv, Ulvar, Varg, Ørn.

Dersom du, ja, akkurat DU, som les denne bloggen kjenner somme som nettopp har fått born, fortel dei at det er så mange flotte namn. Ikkje alle treng å heite Sebastian, Nikolai eller Ida.

Denne stolen t.d. er laga av ein som heiter Knut. Eit anna gamalt og flott namn.

Og Olav heet son, og Olav heet far...

2008-11-02T10:20:00.000-08:00

Og Olav heet son, og Olav heet far,
det Olav paa Olav var,
solenge som det var spurt til Mann
som eigar av Nordigard.

Dette verset er henta frå Storegut av A.O.Vinje, og eg tykkjer det høver godt i starten av dette blogginnlegget.
NAMN skal vere temaet i dag. "Å skriv' navn" - var noko vi brukte å gjere i gamle dagar, før fjernsynet hadde gjort sitt inntog i "de tusen hjem".

Klar, ferdig, gå! Skriv jentenamn på D. Slik var ordren frå Stora, og 3 ungar - 4 når vi var på sommarferie- skreiv så blyanten fresa. I alle fall Stora. Ho hadde lese Snorre, og ho hadde lagt merke til snodige og artige namn når ho gjekk tur på kyrkjegarden med mor si. Der var det mange flotte namn, og det var om å gjere å minnast dei. Dei yngre syskena tykte ikkje noko om denne leiken, for dei visste at dei kunne berre vanlege namn. Og der var det ikkje mange poeng å få.

Denne interessa for namn har halde seg. Enno er eg rundt omkring på kyrkjegardar og les namn, men eg les og fødselskunngjeringar og dødslysingar. Det er så mange herlege namn frå gamle dagar, og så mange kjedelege namn folk brukar i dag. I namnestatistikkane kan vi lese kva for førenamn som er mest populære. Er det slike namn folk vil ha på ungane sine?
Dersom du står på ein skuleplass i Oslo og ropar Emma eller Markus eller Lea eller Tomas - så kjem det ein brote med ungar springande. Men ropar du Herdis, Jofrik, Vermund eller Asgerd - så kjem det ingen. Det skal eg vedde på.

Eg lurar på kva folk tenkjer når dei skal gje ungane sine namn. Oppattkalling er greitt nok. Men oppattkalling er ikkje oppattkalling, meiner eg, når det berre står om førebokstaven. Når bestemor Mari og bestefar Kåre vert til Michelle Chathrine eller Ben Ronny er oppkalla etter oldefar Bjørgulv, då kan dei gamle snu seg i grava. Det var ei stor ære og ein sjølvsagd ting å bli oppkalla.

Oppkalling er det mykje slutt med i dag. Dei eldre treng kanskje ikkje kjenne seg svikne om borneborna får andre namn. Men dei er nok opptekne av at borna får namn som gjev glede og ikkje skam. Og norske namn gjer at vår heimlege namnearv vert førd vidare.Som Ivar Aasen seier det i songen: "...at når fedrane sjå att på jordi, dei kan kjenna sitt folk og sitt land".

Her har eg laga ei liste over namn eg har funne i eit par store aviser det siste året:
JENTENAMN: Aline, Andine, Anina, Angelica, Alseda, Asgerd, Asora
Borgunn, Cassandra,Eialin, Eili, Eiri, Freidis, Gølin,
Hane, Hagny, Henna, Hildri,Ingeride, Iril, Ithilie, Ive,
Jasine, Jørgny, Laurine, Margine, Mode, Oddlaug, Siglinde, Sindri,
Theodine, Thilla, Tia, Tomally, Tønni, Tåre, Vega.

GUTENAMN: Adler, Alde, Bergtor, Bergsvein,Eimund, Eiler, Folmar,
Hallgrim, Hartvig, Heli, Herdag, Hogne, Haagen,
Jofrik, Jonar, Jorodd, Judolf, Kolgrim, Magnulf, Mimen, Modolv
Neving, Niri, Skage, Skjak, Tolli, Tyke, Vedstein, Vermund, Viljar,
Øyalf, Årstein.

Namn med ein spesiell stavemåte: Alic, Audunn, Biörn, Elinn, Linnëa, Søllvy,
Torsander, Trånd, Wetle.

Og dei tøffaste til slutt:
Audun Jarl og Frigg Ottar er sysken; det er også Hauk, Eira og Jardar. Likeså med Eiri, Bjor og Tyri.

Har du nokre namn eg kan ta med på listene mine. I jola skal vi ha familieselskap med tevling. Då vil Æ SKRIV NAVN.

Det hev ei rose sprunge..

2008-10-31T09:14:00.000-07:00

Det hev ei rose sprunge ut av ei rot så grann.
Som fedrene hev sunge, av Jesse rot ho rann,
og var ein blome blid
midt i den kalde vinter
ved myrke midnatts tid.

Um denne rosa eine er sagt Jesajas ord.
Maria møy, den reine, bar rosa til vår jord.
Og Herrens miskunnsmakt
det store under gjorde
som var i spådom sagt.

Guds rosa ljuvleg angar og skin i jordlivs natt.
Når hennar ljos oss fangar, ho vert vår beste skatt.
Me syng i englelag:
No er det født ein Frelsar,
og natti vart til dag.

Etter ein tysk song frå 1500-talet ved Hognestad.

Denne songen har eg nynna på og sunge i heile oktober. Ikkje for at det er jol snart, men fordi eg har så fine roser i vinterhagen. Eg hadde gule og raude potte-roser på verandaen i heile sommar, og dei stod lenge med blomar. Så vart det haust, og jammen kom det nye knoppar. Eg var redd dei ville fryse for meg og bar båe krukkene inn i vinterhagen. Der er det no flotte raude og gule roser - og endå mange knoppar. Dei vil glede meg i mange haustveker. Og eg syng - kvar gong eg går forbi dei.
Det er dei små gledene som er viktige.

Haustbrev

2008-10-24T11:36:00.000-07:00

Haustbrev
er tittelen på dette diktet av Ingebjørg Kasin Sandsdalen:

Jorda tenkjer tungt om hausten.
Båten driv -
Skogen talar mildt med vinden.
- Korte liv.

Bekken fløyter lauv i oset.
Rognen blør.
Mosen legg si hand på steinen.
Ingen spør,-

ingen spør kva steinen kjenner
mot sitt kne.
Snøen legg si hand på mosen:
Vi er tre.-

Grana dreg si svarte kutte
tett ikring.
Bjørka legg sitt slør om foten.
Ingenting--

ingenting til vern mot kulden.
-Korte liv.-
Vatnet voggar siv i sanden.-
Båten driv.

Det er triveleg å få skjermbrev. Artig å få kommentarar på bloggen. SMS på dialekt får meg til å le. Men toppen, det er å få eit brev -eller ei pakke i posten. Å sitje der med det uopna brevet - eller ei pakke, sjølv om du ikkje har bursdag. Ei slik pakke fekk eg i går. Med den nye CD'en til Herborg Kråkevik og eit nytt og fint bokmerke. Og Hainn te mæ fekk kaffe. Han måtte smake på kaffen, sjølv om det var kveld, og nattesvevnen vart borte.

To sjeler og ein tanke: For medan eg opna pakka, visste eg at mi pakke og var på veg.
På slutten av seksti-talet, då eg var student i hovudstaden, fekk eg pakker heimanfrå. Den gongen var nok studentane fattigare enn no, og det kom godt med å få ei sending frå heimen. Ofte med ei pakke spekepøls' og noko te, ei kopptu' og litt sjokolade. Sjokoladen kom frå tante som jobba på Nidar, og alt anna kom frå mamsen.
Det er tanken bak som tel mest, det tenkte eg på då eg putta tyggis, papirlommetørklær, sjokolade og masse avisutklypp i posen eg sendte til studenten min i hovudstaden.
Takk til posten som let meg bruke frimerka omatt. Ja, dei var ikkje stempla fyrste gongen eg fekk konvolutten. Og no høyrer eg frå studenten at ho og kan bruke konvolutten igjen. Posten har ikkje stempla no heller. Dette er då gjenbruk på det beste!

Det kissebær eg gjev deg...

2008-10-21T09:17:00.001-07:00

Denne songen har eg leita etter lenge. Eg kunne noko av den norske versjonen og noko av den engelske. Men til dette biletet eg tok i august, måtte alt vere med.

Det kissebær eg gjev deg har ingen stein,
den kjuklingen eg gjev deg har ingen bein,
den soga eg fortel deg har ingen slut,
det barnet som eg gjev deg har inga sut.

Koss kan det vere kiss'bær og ingen stein,
koss kan det vera kjukling og ingen bein,
koss kan det vera soger og ingen slut,
koss kan det vera småbarn og inga sut?

Eit kissebær i bløming har ingen stein,
ein kjukling inni egget har ingen bein,
og soga om vår kjærleik har ingen slut,
eit barn når det er sovna har inga sut.

Til norsk ved Hartvig Kiran.

Eg gjekk til mitt lokale bibliotek og leita etter songen i alle dei visebøker der var,og eg visste at Hartvig Kiran hadde omsett denne. Fekk hjelp av eit nabobibliotek, som søkte i basar og fann boka som songen stod i. Boka vart tinga frå fylkesbiblioteket. Men akk, boka hadde kome bort!
Eg skulle til Oslo og gjekk opp på sjølvaste Deichmann. Der fann dei ut at boka var utlånt. Vel heime, tinga eg boka i biblioteket i den næraste storbyen, og etter nokre dagar var boka på plass i mitt lokale bibliotek. Det er Noregsbiblioteket på sitt beste.
Ein kan sitje heime og søkje fram boka, tinge den t.d. i Risør bibliotek og hente den på Marnardal folkebibliotek. Og jammen kan eg levere att boka i Sirdal eller Evje - om eg no er der!

Lån og levér kvar du vil. Bibliotek er toppen!!

Men når eg no har fått tak i "Viser om kjærlighet fra mange land", redigert av Tone Bergli Joner, må eg også ta med den opphavelege, amerikanske folkevisa, "The Riddle".

I gave my love a cherry that has no stone,
I gave my love a chicken that has no bone,
I gave my love a ring that has no end,
I gave my love a baby with no cryen.

How can there be a cherry that has no stone?
How can there be a chicken that has no bone?
How can there be a ring that has no end?
How can there be a baby that has no cryen?

A cherry, when it's blooming, it has no stone,
a chicken when it's pipping, it has no bone,
a ring - when it's rolling, it has no end,
a baby when it's sleeping, has no cryen.

No skal eg lære meg denne songen. Så skal eg levere att boka - og låne meg ei ny. Frå mitt bibliotek, eller frå eit anna. Eg kan faktisk låne frå alle bibliotek i heile Noreg.

Det var ein gong...

2008-10-11T13:57:00.000-07:00

ja, det var den gongen at dei tre Bukkane Bruse skulle heim frå støylen. Dei hadde vore på heia heile sumaren. Dei hadde reist dit tidleg, så dei fekk med seg alle dei gode urtene på støylsvollen.

Men så var det ein dag i siste veka. Då fekk dei høyre at snøen låg i Tveitebølia og på Hommfjødd. Graset hadde gulna, og det var ikkje rare smaken på det. Men dei visste at nede på jordet låg det fullt av traktoregg eller kumatpakker, som sume kallar dei, og dei visste og at i tadden ville det vere godt og varmt å vere i vinter. Difor tok dei på heimveg. Men på vegen kom dei til Joresåne, og dei måtte over brua. Men kven bur under den brua?? Dei tre bukkane greidde seg, takk vere den største bukken som stanga trollet i fossen. Til stor jubel - frå store og små som såg det heile.

Katten med støvlane var der og. Og han fortalde dette eventyret for små og store som hadde funne eventyrstien den vakre oktoberkvelden i bygda mi. Vi hadde kulturveke, med tilskipingar kvar kveld. Noko for store og noko for små. Bygdekvinnelaget hadde i samarbeid med folkeakademiet laga til ein eventyrsti. Opp dei bratte bakkane frå Preststøyl stod , sat eller låg 8 eventyrfigurar, og dei som gjekk stien , skulle gjette kven desse figurane var. Der var m.a. reve-enka, prinsessa som ingen kunne målbinde, prinsessa på erta, den sjette og sjuande far i huset og Oskeladden. Og alle var så fint pynta og måla at dei 80 - 90 menneska som gjekk forbi, var opp i under. At konene i bygdekvinnelaget kunne lage til noko så morosamt!

Då alle hadde gått over brua (trollet låg heldigvis under fossen) og var komne til samlingsplassen, vart det servert trollpølser og heksesaft til alle.

Folk kosa seg i den flotte oktoberkvelden. Borna hadde det moro, og det var litt skummelt, tykte dei minste. Alle sa det var ei flott oppleving, og denne tilskipinga ynskjer dei og neste år.

For kulturveka kjem kvart einaste år. I bygda mi.

INDIAN SUMMER, INDIAN SUMMER....

2008-09-22T11:41:00.000-07:00

"Løvet gulner,potetgræsset var vokset høit op og stod i blomst, jagttiden kom igjen, jeg skjøt ryper, årfugl og harer, jeg skjøt en ørn en dag. Stille, høi himmel, svale nætter, mange klare klange og skjære lyder i skog og mark. Stor og fredelig hvilte verden....

Indian summer, indian summer. Stierne lå som bælter ind gjennem den gulnende skog, en ny stjærne kom hver dag, månen skimtedes som en skygge, en skygge av guld duppet i sølv...."

Desse orda har eg henta frå "Pan" av Knut Hamsun.

Indian summer - det var slik laurdagen var. Sval morgon, men då sola sto høgt på himmelen, varma ho så godt at både genser og skjorte vart kasta der vi sto i potetåkeren. No var det innhausting. Potetgraset var slått, og det var berre å spa opp. Hainn te mæ sto med grevet, og eg var klar til å plukke. Snøgg - tidlegsorten- var like stor og flott som vanleg, og det vart god avling både av den gamle sorten Kong Georg og Pimpernell. Inn i den gode, gamle potetkjellaren. Og der er det og plass til gulrøtene. Berre eg legg dei i fuktig mose ,vil dei vare til våren. Det ser ut til å bli ei bra avling. Lauken heng alt til turk på stabbursveggen.

Tyttebæra er alt i frysaren, likeins blåbær og rips. Solbærsaft og eplesaft på flasker. Det er berre elgkjøtet og lammekjøtet som manglar. Men så kan vi gå den lange vinteren i møte.

Slik er det i Noreg. Den nederlandske ungdomen som budde hjå oss ein sumar, tykte det var rart at eg dro så sjeldan til handelmannen for å kjøpe middag. Vi treng ikkje det, når vi har frysarar, meinte eg. Mor hans hadde ikkje frysar, men så måtte ho handle kvar dag.

Eg kan minnast vi las "Pan" det fyrste året på gymnaset. Høgtlesing, og eg , ja ikkje berre eg,skjøna ikkje kvifor frøkna lo då Oskar las det slik det sto - indian summer. Ja, kva var det no eigentleg som summa?

Vi fekk jo snart greie på at det var eit uttrykk for varm seinsumar. Det var mangt ein fekk lære på skulen.

Langt i det fjerne, bak fjellene blå...

2008-09-10T13:02:00.000-07:00

I sumar var eg i fødebyen. Eg var der i 14 dagar og farta rundt på kjende og ukjende stader. Ein dag tok bror min meg med på ein haug eg aldri hadde vore på. Eg som hadde sykla og gått rundt i dette nabolaget i to tiår, men her hadde eg aldri sett mine bein. Vi kunne sjå vidt. Og der såg eg jammen huset eg hadde budd i heile barndomen min. Eg kunne ha sett vindauga, hadde det ikkje vore for nokre store tre. Eg såg huset der mamma budde til ho var godt over 90 år, og der var kyrkja vår.

(Dobbeltklikk på biletet for å sjå det stort)

I eit husvære på 2 rom og kjøken budde vi, mor og far og 3 born. Ikkje kan eg minnast at vi hadde det trongt. Men det hadde kanskje mamma sin familie. Dei budde i det same husværet med mor og far og 7 born; og far min budde i" leiligheten over gangen" saman med foreldre og 8 sysken.

Ofte er det slik at der det er hjarterom, er det husrom. Eg kan minnast den gongen 2 av syskenborna våre skulle bu ei veke hjå oss. Men kor skulle dei liggje? Mamma visste råd. Ho putta alle 5 borna i storsenga (dobbelsenga), og ho la oss på tvers i senga. Då vart det best plass.

I dag vert ungane putta på kvart sitt rom når dei er små. Så kjedeleg! Vi hadde det morosamt om kvelden når vi hadde lagt oss. 3 ungar har mykje å tale om , og det vart ofte høglytt latter. Då kom mamma inn og sa at no sløkkjer eg storlyset. Men fyrst måtte vi fortelje ferdig soga, eller lese ut kapittelet i boka. Syster mi og eg låg stundom og øvde oss på "Peer Gynt". Vi hadde boka med, og vi spela dei ulike rollene - der vi låg i senga. Den dag i dag kan eg lange remser av "Peer Gynt" utanåt, berre fordi vi kosa oss med den boka om kveldane.

Tida smyg seg umerkande fram...

2008-08-31T10:56:00.000-07:00

Ja, tida skrid fram, mest så vi ikkje merkar det.
Det kunne vere i vår, eller i fjor vår, at den vesle i huset skulle vere med og få sauene til fjells, for fyrste gong. Ho var vel 4 eller 5 år.

Vegen opp på heia er steinete og bratt. Store og små steinar har trilla ned bakkane, og det er ulageleg for ein liten fot å finne feste. Sjøla går foran med saltposen og ropar på sauene. Dei kjem, den eine etter den andre, og lamma spring hit og dit. Den vesle hyrdingen og pappan går bak og prøver å halde orden på rekkja av dei brekande dyra. Det er varmt, og det går seint.

Sjøla går eit godt stykke framom flokken, og på "kvilsteinen, dom kalle" legg ho 2 Foxar og 2 Twist-bitar. Det er for høgt til at sauene kan få tak i dei, men lågt nok til at den vesle hyrdingen i stuttbukse og ull-undertrøye kan sjå dei.

"Pappa, sjå her. Kven kan ha mista godteriet sitt akkurat her?"
Og pappan som har skjøna opplegget til Sjøla, seier at dei berre kan ete det. "Ja,men dei som har mista det, vil vel kome og leite etter det?" Seier den vesle hyrdingen, medan ho rister på flettene for å halde flugene vekk frå andletet.

"Det er nok berre Tor som har mista det," seier pappan, "og han vil vel heller at du skal ete godteriet enn at reven eller jasen finn dei. Dei kan jo ikkje vite at dei skal ta av papiret ein gong."

Nøgd med svaret puttar hyrdingen godteriet i munnen. No har ho fått nye krefter, og då dei finn meir godteri lenger oppe i bakken, smiler ho over heile andletet og viftar til ho som går framom, og ropar at ho skal få sjå noko løyndomsfullt, når dei skal gå ned att.

Hyrdingen har vorte vaksen og har sterke bein å gå på.
Men Sjøla og Sjølen har vorte gamle og fått stive bein og krokete kne. Men på heia ville dei. Også i år. Men no utan sauer.

Dei kom seg av garde, sekkane var ikkje så tunge som før, og no brukte dei vandringsstavar. Opp bakkane gjekk det heller smått, men dei kom seg fram.
Då lyste det noko gult på ein stein ved stien; det låg ein Fox der. Sjøla måtte sjå to gonger, ja, det stemde. Ho vifta til Sjølen og synte det gule papiret. Foxen hadde ho alt i munnen, og den gav henne nye krefter. Då dei var komne på høgste heia, og kreftene heldt på å ebbe ut, feste dei augo på endå ein steinvarde med noko gult på. Der låg det to nye Foxar, og dei gamle tok kvar sin og sette seg ende ned. Det var godt å kvile, og smattande på karamellane gjekk tankane attende til den gongen det var dei som la ut lokkemat.

Denne gongen var det dei gamle som fann godteri på støylsvegen, godteri som gav nye krefter, og ein god latter. Men og vemod når gamle,gode minne vart levande i hugen att.

Tida smyg seg
umerkande fram
og hendingane
bylgjer mot
ei framand strand.

Dette verset vart laga av Sjølen då vi gjekk ned frå heia i dag etter å ha teke farvel med 2 ungdomar som langa i veg opp dei bratte bakkane. Utan å stoppe for å finne godteri.

Kanskje kommer kongen...

2008-08-20T13:36:00.000-07:00

Ja, Han kom faktisk. Og ikkje berre han. Sonja var og med. Dei trilla inn på tunet, og kongen sjølv sat ved rattet. Kva for ein bil hadde dei? Nei, det veit eg ikkje. Men han var grå, slik grå bil som alle har i dag. Ikkje noko oppsiktsvekkjande som dei raude som trillar rundt på vegane.
Og kvifor kom dei til meg - eller oss? Dei ville berre rundt og sjå korleis folk lever og strevar, og dei hadde fått eit hint om at Hainn te mæ og æ - vi tek imot alle gjestar. Med opne armar.

Kongen kom inn, i den blå boblejakka. Tok av seg støvlane og sette dei på trappa, og han gjekk inn og stilte seg ved glaset for å sjå på utsikta. Sonja måtte ein tur på badet, kanskje fiksa ho litt på frisyren, men etterpå kom ho og vart med meg på kjøkenet. Dei hadde jo ringt berre eit par timar på førehand, så eg hadde ikkje fått ordna med noko serleg med maten. Nei, dei ville ta det vi hadde. Dei var greie slik. Så eg sette Sonja til å vaske salaten, medan eg sjølv sette på potetan', steikte sauekjøtet og laga den kvite sausen. Lokal mat, tradisjonskost, det var det dei ynskte seg.

MEN eg vart jo - som vanleg- ståande der på kjøkenet, Sonja gjekk ut til Sjølen og Hainn te mæ. Kva dei prata om, veit eg ikkje.
Det sto ingenting i avisa i dag tidleg at dei har vore her, ingen fotografar eller bladfykar var med på ferda. Og Hainn te mæ skjønar ikkje kva eg talar om når eg spør om dei hadde det kjekt i lag.

Ja, eg må nok berre innrømme det. Det var ein draum. Men den var så levande at eg mest trur det har hendt. Ja, kven veit?

Skal gamal venskap kverva bort..

2008-08-17T09:40:00.000-07:00

Eg har nett hatt ei fantastisk oppleving. Ein "ven" som sto meg nær for nokre år sidan, har vore borte frå meg og ute av tankane mine eit bel. Men no treftest vi att.

Det var ein vakker seinsumardag. Sola vermde godt, og det var mykje folk og fe ute. Alle ville få med seg denne vakre dagen. Det var kjøleg frå morgonen, men eg var så heldig at eg snart kunne kaste jakka. Og der sto eg - plutseleg- nær henne. Ho såg på meg. Kunne det vere attkjenning i dei brune augo? Dei brune augo som no skein mot meg, stundom kunne dei vere noko ljosare, og dei har eit snev av gult i seg. Dei brune krøllane rundt øyro var like mørkebrune som før. Ho hadde med familien sin. Dei to borna hennar var like flotte som mora. Faren var og med, og det er sjeldan å sjå så stolt eit eksemplar av arten.

Eg hadde mest tårer i augo der eg stod framanfor dei. Ho kikka på meg, og eg strauk henne over augo. Nei, gamal venskap skal aldri kverva bort!

No lyt eg verkeleg prøve å få lagt ut bilete, så alle kan sjå kor flott ho er. Men eg tru ikkje det vert i dag.

Sumarselskap

2008-07-29T11:58:00.000-07:00

Heldig er den som har ein hage og attpåtil er ein ihuga grønsakdyrkar. Er det då noka sak å invitere til sumarselskap? Ein stor salatbolle må ein ha, og så er det berre å gå ut i hagen og hente inn salat og reddikar.

Ja, ta inn noko graslauk, pipelauk og grave fram kvitlauken. Nokre ingrediensar må eg nok kaupe, men nypotet' til potetsalaten har eg, litt dill og persille og store rabarbrablad til å dandere spekematen på. Ringblomane er dekorative i salaten, og ikkje å forgløyme agurkurten (borago) min. Blå blomar i rjomedressingen eller til pynt på kaka, det er prikken over i'en.

Basilikumen gror så godt, og med alle dei plantene eg har, har eg nok til heile hausten. Noko må eg vel tørke.
Bergamott- eller etasjeblom - eller hestemynte- har så vidt starta bløminga, dei raude hovuda pyntar òg godt på eit salatfat. Ertepesjene er små, men sers gode i potetsalaten.

Eplesafta vi pressa i fjor haust og vinter, har vi enno nokre flasker att av i frysaren. Let eg ei flaske stå nokre dagar på kjøkenbenken, er det ikkje lenge før det brusar i henne. Den herlegaste eplecider kjem frå hagen min.

No er det tida for fråtsing av jordbær. Vi et alt vi maktar. Som bestefaren til "Lille Tre" (av Forrest Carter) seier til barnebarnet sitt at han kan like gjerne ete opp all blåbæra med ein gong. Uansett - det skal jo i magen.

O du herrlege sumartid, måtte du vare lenge...

Orms veg på berget

2008-07-27T11:35:00.000-07:00

Har du ein hage og eit bibliotek har du i grunnen - nesten alt. Har du attpåtil ei gamal støylsbu i fjellheimen og høve til vandringar dit, har du ikkje noko å klage over.

Denne støylsbua har eg vitja nesten kvart år i snart 40 år. Den fyrste turen Hainn te mæ og eg tok i 1970 vart unnagjort på vel 2 timar. Men då vi gjekk dit tidlegare i sumar, brukte vi nærare 4 timar. Var sekkane våre tyngre no? Eller var det berre det at føtene ikkje er så spreke lengre? Avstanden har i allefall ikkje endra seg, bua ligg der ho ligg. Sekkane er ikkje tyngre; vi - eg - har lært å berre ta med det mest naudsynte. Ikkje noko tjukk bok lenger; dei siste åra har Hainn te mæ og eg hatt med ei bok på deling, og vi har hatt høgtlesing om kveldane. I ljoset frå parafinlampa. Den siste boka vi las på denne måten var "Orms veg på berget" av Torgny Lindgren. Denne boka vart også i år aktuell - i alle fall tittelen. For ein orm vart observert på berget, like ved der vi har eisa, der vi kokar og har alle ute-måltida.

I år hadde vi ikkje med bok, men 2 ungdomar var derimot med på ferda. Dei hadde starta turen før gamlingane, og Hainn te mæ venta at kaffen var klar når vi kom fram.

Det var derimot eit underleg syn som møtte oss. Alt av inventar og utstyr var bore ut på vollen, og dei to unge var opptekne med å brenne saker og ting på bålet. "Saker og ting" viste seg å vere alt vi hadde av tørrfor. Som ris, spaghetti, makaroni og havregryn. Alt var uspiseleg. Mygla og fælt.

Kva hadde hendt? Dei unge hadde kome til ei hytte som var broten opp. Låsane i ytterdøra og forstogsdøra var brotne opp, og lemmen var teken av det eine glaset.
Det som var borte var noko verkty. Ingenting anna sakna vi. Men dei som hadde brote seg inn vart kan hende skremde av det dei såg inne i bua. Der var alt kaos. Vedkassa sto midt på golvet, stolar var velta og i skåpet stod det vatn i koppar og krus. Ingen forlet jo bua si slik når dei reiser.
Men dette har og skjedd tidlegare. Vi slo opp i hytteboka (som heldigvis låg på øvste hylle i skåpet og ikkje hadde vass-skade), og der hadde Hainn te mæ opplevd det same i 1994.
I vinter var det mykje snø, og den smelta bråfort. Vatnet som smelta rann truleg på overflata av den harde snøen, og samla seg i ein svær dam som vinden hadde forma rundt hytta - og vatnet trekte etter kvart inn i hytta - og der stod det ca. 70 - 80 cm opp på veggen. To gonger har det skjedd på 14 år, og aldri har det skjedd tidlegare. No då vi reiste frå hytta, hengde vi opp alt vi kunne under taket, og vi brukte berre dei øvste hyllene i skåpet.

Om våren når dette hender er det uråd å kome seg inn til støylen.
Korleis kan vi då hindre dette i framtida?

Hare på ferde...

2008-07-20T08:02:00.000-07:00

Ja, akkurat - kven har vore i grønsakhagen min og ete toppane av bøneplantene mine og og øydelagd alle mangold-plantene mine?? Er det kanskje ein harepus?? Helene harefrøken som er så nuskat og god, ja, heilt til ho går i kjøkenhagen til folk. Til folk som i år verkeleg legg seg i sela for å få premie i jordbruksklubben (den einaste i landet), og ikkje berre vert den evige firar.

Etter turar både hit og dit sette eg meg fore å luke og å få sving på kjøkenhagen. Det er kanskje lurt å vere borte i 14 dagar, så ser ein korleis veksten er. Gulrøter og lauk sto fint, og med tynning og luking vart det riktig flott. Boragoan' mine var store, og saman ringblomane pyntar dei opp alle salatbollar. Men kvifor tek ikkje harepus og et av salaten eller dei raude reddikane?

Eg har verkeleg tenkt å henge opp noko med lyd på erte-hesja mi, men utrangerte CD-plater er det vel ikkje noko hjelp i. Skal eg finne fram små klokker frå jolepynten? Irriterande er det, og eg klaga mi naud til dei to domarane som alt har vore her på si fyrste synfaring.

Sumarvarmen let vente på seg her sør, men det er allstøtt ting som må gjerast. Hainn te mæ er atter oppteken av sine gamle hus. No har han flutt badstoga, ei riktig gamal ei, og det er stokkar som må skiftast ut.

Dotter vår er heime på ferie, og ein student må ikkje berre liggje og dra seg. Så ho har sett i gong med å beise løa. Løa er stor og høg, og mor må vere med og halde stigen. Snart har det gått med 30 liter beis, og vent og kirsebærraudt vert det. Eg har ikkje sans for grøne løer, eller gule - nei raude må dei vere. Dei står så fint til dei grøne trea vi omgjev oss med.

Det var full bløming i eplehagen i vår, og det vert stor avling. MEN er det rognebær i år? Ellers vil rognebærmøllen slå seg til i epla og øydeleggje avlinga vår.

Wenn jemand eine Reise tut, hat er 'was zu erzählen

2008-07-11T11:27:00.000-07:00

Denne byrjinga på eit tysk dikt frå 1786 hadde eg tenkt som overskrift på bloggen etter Estlandsturen hainn te mæ og eg gjorde tidleg i juni . Vi var nokre dagar i Tallinn før vi reiste med buss til øya Muhu. Vi opplevde mangt og mykje, og eg hadde store planar om ei reiseskildring. Men det skjedde andre og viktigare ting i livet mitt. Og eg gjorde på nytt ei reise til fødebyen.

Mi kjære, gamle mor på 96 år fekk slag natt til 18.juni, og vi skjøna at det gjekk berre ein veg. Eg fekk vere hjå henne dei siste dagane og nettene, og eg gret mang ei tåre den tida. Det var ei fredfull stund då ho sovna, fredag morgon, den 27.juni. Eit langt liv var til endes. Men minna vil leve. Det går ikkje ein dag utan at eg tenkjer at mamma sa det slik, eller ho ville ha gjort det sånn. Ho ville ha ei "pen begravelse", og eg trur ho ville ha likt den måten vi syskena ordna alt på. Ho fekk både "Den fyrste song eg høyra fekk" og "Fager kveldsol smiler", og medan organisten spela nydelege tonar før presten kom inn, "dansa" Prinessa på 4 år foran kista til ære for Oldepy. Det hadde Oldepy likt, det er eg sikker på - ho hadde smilt og klappa.

Trondheim viste seg frå si aller beste side denne fredagen gravferda var, det var steikevarmt. Ein slik dag ville mamma ha likt seg i hagen på Tiller, sitjande i ein god stol, med solhatt og med eit ynskje om å bli brun på armane. Vi var der, hennar born, svigerborn, borneborn -sume av dei med ektefeller - og oldeborn. Og det vart ei fin og verdig avslutning på dagen.

Omgrepet"tagging"

2008-06-16T07:51:00.000-07:00

Dette omgrepet kjenner eg lite til. Men eg har skjøna - etter å ha fått det nøye forklårt for meg - at eg skal svare på nokre spørsmål.
Så til verket:
1. Kva for namn går du under?
Fornamnet mitt - du - mamma

2. Nemn 3 ting som skremmer deg.
- Fallskjermhopping og dykking
- ufred
- egoisme

3. Nemn 3 ting du helst/ofte har på deg:
- forkle
- briller
- støvlar

4. Nemn 3 sanningar om deg sjølv:
- treng dagleg dose med bokstavar og garn
- elskar trønderviser og Sousa-marsjar
- ihuga grønsakdyrkar

5. Nemn 3 ting du gjerne vil ha:
- Har no fått oppfylt dei 3 ynskja eg har hatt i minst 30 år:
garasje, bislag og veranda. Så i grunnen treng eg ikkje stort meir, det måtte vere seg
- nok av ved i vedkassa når det er kaldt ute
- nybakt brød med brunost
- at dei tekniske vidundera eg alt har må virke no og i all æve

6. 5. setning på side 123 i næraste bok vart i dag:
- Du synest sikkert eg går for langt no, men eg kunne altså tenkje meg ein kopp urtete likevel....

Dette står i "Eg elska ho" av Anna Gavalda.

Så mange bøker, så lita tid

2008-06-01T13:56:00.000-07:00

Kvelden lister seg på tå - heiter det i ein barnesong, kvelden er lang og herleg no den fyrste junidagen. Eg har vore ute og vatna kjøkenhagen min som eg sådde ferdig i går, og no er det sol og vatn som skal gjere meg lukkeleg til hausten. I år har eg hatt to slags gulrotfrø, sumar- og vintergulrot. Vonar dei vert så gode og haldbare som dei eg sådde i fjor. Vi har ein god og gamaldags kjellar, og gulrøtene har vore fine heilt til no. Dei siste tok vi opp i dag. Det er luksus å ha sine eigne økologiske grønsaker.
Skal tru korleis squashen vert i år. For 2 år sidan var squashane mine så store som babyar, og på hausttakkefesten i kyrkja vår, kommenterte soknepresten storleiken på squashen min frå talarstolen.

Eigentleg var det noko anna eg hadde i tankane i kveld. 2 år på rad har eg i mai sett meg det mål å lese 50 bøker. Men har eg greidd det? Nei. Så mange bøker, så lita tid. Fyrste året vart det 43 bøker, og no vart det berre 32. Kanskje eg heller må notere meg sidetal. For det er helst tjukke bøker eg les. - så mange herlege leseopplevingar .

Boka eg les framleis er "Saman er ein mindre aleine", av Anna Gavalda, og den er jammen på over 600 sider. Ei herleg bok, om Camille som m.a. ein dag gjekk i ein hagebutikk og "såg på alt som kunne setje i gong dagdraumvideoen i ho: hanskar, gummistøvlar, hagesakser, hønsenetting, såpotter, organsisk gjødsel og frøposar av alle slag." Camille ynskjer seg eit "ordentleg hus med eit stort messingkar til å lage syltetøy i...Eit langt og skikkeleg bondbord og gardiner av kretong....Ein kjekk liten hage, med høner som gav ho dei nydelegaste smilande egg....Eit lite bed med urteplantar, ein peis, velbrukte lenestolar og bøker på alle vegger....Ein komfyr med trekol, der ho kunne ha himmelske biffgryter med gulrot ståande og godgjere seg frå morgonen av...Himmelske biffgryter med gulrot...herregud".
Camille seier ein dag til Franck, ein annan viktig person i boka,: "La klutane og handklea vere i same skuffa, du, livet er artigare når det er litt rot.."
Så sant, så sant.

Det er ein kjærleiksroman, ein roman om å leve og ein roman om å lage mat! Det er livfulle skildringar av dei 4 hovudpersonane. Boka er mykje, mykje betre enn filmen. Som også var god, i grunnen.

Sjølvsagt har også eg lese bøkene til Stieg Larsson, og dei var så spennende at det var vanskeleg å leggje dei frå seg. Og det var også bøkene til Khalid Hosseini: Drageløperen og Tusen strålende soler.
Eg som liker å reise med tog hadde stor glede av "Damekupeen" av Anita Nair. Ein forfattar frå India som skriv om kvinner som ikkje kjenner kvarandre, men som skal tilbringe timar i same togkupe. Dette har også eg opplevd; mange flotte samtalar med heilt ukjende folk, medan mitt tog tøffar opp og ned over Dovre.

Alle har ein draum-

2008-05-25T11:32:00.000-07:00

Ugla er attende i reiret sitt etter ei veke på farting, rundt om i landet. Sidan Ugla og husbonden slutta med sau for eit par- tre år sidan, har vi feira 17. mai ulike stader . Tidlegare år var maidagane dei travlegaste dagane i året, med lamming tidleg og seint. Og det er ikkje få lam som har breka seg inn i livet den 17.

Men no er livet annleis. 17. mai på landet er triveleg og flott, og det er 17. mai i byen også.

Vi feira dagen i Trondheim i år. Søstra spurde om vi ville vere med på feiringa utanfor byen, men nei, det var bylarmen eg ville ha. Og jammen vart vi vekte av korpsmusikk, det var plent som i gamle dagar. Morgonen var kald, men med ulltrøye og ullvottar og den berømte halskluten var vi budde på det meste. Det var eit fargerikt barnetog, små og store born i det finaste dei hadde, og det var hurrarop over alt. Det var rørande å sjå dei små skuleborna vifte med flagget og vi høyrde dei syngje - både "Alle fugler" og "Mellom bakkar og berg".

Det artigaste var no Borgertoget. Der stilte dei opp både spreke gymjenter, karar med flotte bartar og mustasjar, korps som både spelte og song, drilljenter, polsdansarar og skigåarar. Alt i ei herleg blanding. Det vart tid til besøk på sjukeheimen og ein god familiemiddag.

Alle har ein draum! Min draum har i mange år vore ein tur til Fosen, og helst til Bjugn. Mange har ledd av denne draumen, og dei har spurt - kvifor akkurat der? Det har no vore mitt ynskje, og i år vart det oppfylt.

Nokre vener henta oss, og vi tok vegen til Agdenes og ferja over fjorden til Brekstad. Vi køyrde rundt om på Ørlandet, og som bror min seier: Som landet, så folket - flatt og vindfoillt.

Bjugn og omland var eit flott rike. Store, velstelte gardar, nysådde åkrar, svaberg og sjø .

Artige stadnamn som Koet, Kopparen, Garten, Gjølja - kanskje vi må prøve å finne tydinga.

Vi kom ikkje inn i Austrått-borga, borga som m.a. har vorte kjend i skodespelet til Ibsen: Fru Inger til Austrått, så vi må nok tilbake til denne delen av landet for å få meir kunnskap om borga og hendingane der gjennom hundreåra.

På denne ferieturen reiste vi med tog og buss og bil. Dersom ein har godt fylgje på toget, gjer det ikkje noko om turen tek mange timar. Denne gongen reiste eg med Anna Gavalda, og Hainn te mæ heldt seg framleis til Märta Tikkanen. Dei var og med på tilbaketuren, for når ein er på familiebesøk, har ein viktigare gjeremål enn lesing. Mi gamle mor besøkte vi på sjukeheimen kvar dag, og gammeltanteungan' var vi på bytur med.

På heimturen stoppa vi eit par netter i nærleiken av Aulestad, og der fekk vi innvie eit ny-gamalt gjestehus i "shabby chick"-stil, og der sov vi som nokre blomar i ei himmelseng.

Det var ein ferietur med trivelege samver med familie og vener, og jammen vart vi kjende med nokre nye, koselege folk og.

Men i morgon den dag må æ hiv mæ roint og få orden på kjøkkenhagen min. Det eg sådde inne før eg reiste, står bra - takk vere gode vener som vatnar og tek inn avisa. Det er ikkje bare bare å reise bort i våre dagar, ein lyt ha nokre til å sjå etter og halde oppsikt både med det eine og det andre-

Jorda som skapar

2008-05-11T12:20:00.000-07:00

Tenk det; 2008 skal vere FNs internasjonale potet-år.
Så bra. FN vil at fleire skal dyrke potet', det kan redde fleire frå svolt.
Dessutan, den maten som reiser kortast, er den maten vi sjølve dyrkar. Den poteten vi set i jorda i dag, kan vi hauste i august og september. Er det noko betre enn dei fyrste nye potetan'?

I Noreg er det minst 1 -ein- million hagar, kvifor er det ikkje fleire då som dyrkar sine eigne potetar? Eller grønsaker? Eg har lese at det trengst ikkje meir enn 20 -30 kvadratmeter jord for å dyrke nok grønsaker til ein person. Kvifor er det då så mange som heller vil ha plen - og kaupe dei sprøyta feilfrie grønsakene på butikken.
Hagen gjev også mosjon, og den kan gje reduserte utslepp av klimagassar. Berre fordi maten ikkje treng transport!

Dette er ein hyllest til poteten.

Poteten kom frå Sør-Amerika til Europa på 1500-talet. Til Noreg kom den på 1700-talet, og det var prestane som skulle gjere den kjend for alle. Ordet "potet" fekk vi frå det engelske ordet"potato" og det spanske ordet "patat". Her eg bur no, seier dei jordeple - eller berre eple. På fransk heiter det "pomme de terre"- det er eple frå jorda. I Sverige seier dei"jordpäron" . Danskane seier "kartoffel", det kjem frå italiensk. Der seier dei "tartufolo".

I Noreg har vi 32 godkjende sortar. Dei vi har dyrka gjennom åra er: Kerrs pink, Pimpernell, Kong Georg, Snøgg, Beate og nokre blå - svært tidlege. Alt det ein kan bruke poteten til:
Lefser, potetsuppe, eplekaker og eplegraut. Ja, og så akevitt. Under krigen, fortalde mor mi, brukte dei potetmjøl i baksten som erstatning for kveitemjøl.

Eplekaker og eplegraut må ikkje forvekslast med æpl'kak og desserten æpl'graut.
Fyrste gongen eg fekk smake eplekake, sa svigermora mi at ho hadde laga 60 eplekaker den dagen. Hjælpe mæ, tenkte eg - ei byfrøken - eg lagar no berre ei i gongen. Men så viste det seg at det ho hadde laga var det eg kalla potetkak'.

Eg har høyrt sagt om Frostabonden at når han søv, så snorkar han på innpust , og på utpusten kjem det potet' og pæng.

Eg har i dag leita i mitt rikholdige bibliotek etter eit potetdikt. Men anten er biblioteket for lite eller så er det ikkje skrive noko potetdikt. Eg fann til slutt ein hyllest-song til poteten:

UNDER BONDENS AGER

Under bondens ager,
snedig skjult i jordens skjød,
ligger trinn og fager
en potet som død.
Bonden er en listig rev,
tar poteten opp med grev,
gjemmer den blandt ost og kål.
Bondemannens skål!

Dypt i bondens kjeller
råder gravens dysterhet,
inntil bonden selger
hele sin potet.
I en sekk av spunnet hamp
spent bak bondens geile gamp
stiler den mot høie mål.
Bondemannens skål!

Bent til Lysholmgården
ruller vår potet på hjul,
der blir den omskåren,
brent på sorte kull,
destilleres hen og dør,
men står opp i ny kulør
som fugl Phønix fra sitt bål.
Akevittens skål!

Skål for bondens ager,
skål for hans poteter små.
Bondens viv er fager,
skål for henne og.
Skål for bondens hest og høi,
skål for vogn og seletøi.
Skål for den som uten skam
drikker Lysholms dram.
(Frå Smørekoppens visebok)

KOM MAI MED BLAD OG BLOMAR -

2008-05-04T12:32:00.000-07:00

Mai månad tek prisen. Det seier til og med Alf Prøysen i Året rundt-visene.
"Det er jeg som kan vifte i brisen,
med et flagg som er rødt, hvitt og blått.
Jeg har bjørker med slør over stammen,
jeg har gromuld for alt som vil gro.
Jeg har allting som holder oss sammen,
i det landet der nordmenn vil bo."(frå minnet har eg teke denne songen, kan hende skriv eg noko feil).
Heldige er alle dei som er fødde i mai. Store og sterke er mange, med tru på seg sjølve, og det skal mykje til for å vippe ein tyr av pinnen.

Mai, med grønt lauv, kvitveis, leirfivel og blåveis. Eg har sett bakkar fulle med slike blomar i dag, på mi søndagsferd gjennom Telemark. Sol og varme i ryggen, der vi sat med tekoppen i handa ved Bandak. Konfirmasjon fleire stader i dag, og dei flagga rundt om på gardane.

1.mai er og ein flaggdag. Då eg var lita var det ein dag vi pynta oss og gjekk til byen. Mamma, pappa og "3 søte småbarn med øyne blå". Småskoene var nypussa, sløyfer i håret på to av oss og eg hadde fått ny pjekkert. Dæsjåmitt, så fin, sa syster mi. Ho gledde seg alt til ho skulle arve den om 4 år. Vi skulle fingå til byen. Over elva, som er utmerka til å spøtt' i, og til midtbyen. Der skulle vi sjå på toget, og eg gledde meg til all hornmusikken. Musikkorps hadde tidleg om morgonen kome inn i gata der vi budde og spelt oss opp av dynene.
Musikkorps,ja. Eg saknar det her eg bur no . Eg har attpåtil lånt bort bilen min med CD-spelar, så eg får ikkje spelt Sousa-marsjane mine før i juni. Stundom, når eg er åleine, opnar eg kjøkenglaset på vid vegg og lar "Liberty bell" ljome utover garden. Ja, vi har alle vårt.!

Denne veka har eg ikkje lese eit ord. No er det hagearbeid, og den som har skvallerkål i hagen sin, kan aldri sitje på rumpa. Her viser ein at ein har tolmod. Skavallerkålen har Hainn te mæ og eg kjempa mot i fleire år. Vi gjev oss aldri. Ialle fall ikkje i år. Her skal alt vere økologisk, så ikkje ein dråpe gift kjem i min hage.

Halsklut og kattskinn

2008-04-26T04:18:00.001-07:00

Så var det denne halskluten då. Sist laurdag var det så nydeleg eit ver, og eg var ute heile dagen. Tok av meg ullskjorta og kasta halskluten, nå,ja - eg tulla han rundt hovudet så ikkje dei grå hårstråa skulle vere til besvær der eg fauk rundt i hagen. Men ai,ai. Kor lenge er det ikkje sidan eg las Kinck-novella om "Denne krakkjen" - der Taddak ropar til kona si -

"Halskluten din! Æ du 'kje vetuge!- For ingenting i verden var så farlig for helsen som træk på halsen."

Dette burde eg ha visst, så mange år som eg har levd; men når vårsol i bakkane blenkjer, trur ein at ein er 17 år att - og tolar alt. No sit eg her, med vondt i halsen og snørrat' - og har berre meg sjølv å skulde på. Æ kan for det sjøl! Og då er det ingen som tykkjer synd i meg.

Lett yr i dag, og dermed slapp eg å vatne alle kassane mine med frø. For no har også eg sådd: Asters, timian, erteblomar, solslikke og basilikum. Grønsakane går rett på friland, når berre jorda er varm. No har eg alle frøkassane i vinterhagen, og om litt skal eg setje ut det lisle drivhuset mitt.

Eg har gjeve hainn te mæ ei lydbok i dag, og der sit han ved kjøkenbordet med treskjeringa si og lyder på Edvard Hoem som les om "Faderen". Far til Bjørnstjerne Bjørnson. Sjølv las eg ferdig"Min lange reise ender her" av Ragnhild Nilstun her ein dag. Hovudpersonen Anna er no rundt 80 år og ho har kome sør i landet. Ho reiste frå Vadsø. ..."men også der sør var vintrene råkalde og fuktige....då var kattskinnet godt å ha. Dette var siste bok i ein trilogi, og alle er like gama. "For mitt blikk" og "For kjærlighets skyld" heiter dei to fyrste. Eg veit om mange eg kan tilrå dei bøkene til.

Elles er det nokre finske bøker som ligg framme og ventar på meg. Vi vil vere med på turen til Finland i august, som Foreningen Norden skipar til, og då er det lurt å førebu seg og lese noko av den moderne finske skjønnlitteraturen. Ikkje berre Kivi og Linna, men Leena Lander, Märta Tikkanen, Arto Paasilinna (hainn te mæ har alt lese Harens år), Pirjo Hassinen(eg har lese Julehustru), Kjell Westö, Kari Hotakainen, Monika Fagerholm, Matti Joensuu - og fleire.

Så mange bøker, så lita tid.

"Markje grønast, snjogen bråna-"

2008-04-19T10:58:00.000-07:00

Måtte berre finne fram dette vene vårdiktet til Edvard Storm. Akkurat NO er det slik her i sør! Det vart fort grønt nede i hagen no når eg fekk raka bort gamalt lauv i går. Det vart fleire trillebårlass med avfall frå tre og blomar, og alt hadde eg i utepeisen og tende på. Det var litt vind i lufta(i luftin - om eg er av dei som framleis nyttar dativ), så eg passa godt på. Til slutt hadde eg ein stor gløsehaug(skal tru om namnet Gløshaugen i Trondheim tyder det same?)- og jammen fekk eg ein ljos ide. Det var tid for å lage middag, og eg sprang inn på kjøkenet, henta store potetar, pakka dei inn i aluminiumsfolie - og putta dei inn i gløsehaugen. Nokre vipsar seinare- var dei blitt til nydelege bakte potetar.

Har ein jordeple i kjellaren, vert ein aldri matlaus. For å variere kosten noko, fann vi ut , hainn te mæ og æ, at vi ville bake eplekaker i dag. Laurdagsfri og allting, då kan ein gjere alt det ein vil. Av ei bøtte potet' vart det ca. 60 potet'kaka. Ja, somme vart mindre - og somme vart tjukke. Men du og du, kor godt dei smaka. Med rjome og tyttebærsylte.

Eplekakebakinga tok berre eit par timar, og då måtte eg ut att i hagen. Herlege vårdagar er til for å vere ute i. Eg raka litt meir, klipte nokre buskar og leita fram dei overvintra jordskokkane mine frå hagen. Vi måtte ha VÅR-suppe i dag.
Men dei oppskriftene eg fekk frå internett, inneheldt så mykje som eg ikkje hadde i huset - så eg laga mi eiga oppskrift:
Eg skrapa og vaska ein heil haug jordskokkar, henta lauk i kjellaren og fann graslauk, topplauk(utan toppar sjølvsagt) og det grøne frå kvitlauken i hagen. Surra alt i smør, dryssa på litt mjøl- helte på buljong og koka eit bel. Eg skar opp litt norsk cheddarost,(eg hadde ikkje maskarpone- veit no mest ikkje kva det er) putta det i den ferdige suppa saman med finstrimla skinke. Litt salt og pepper.
Attåt suppa hadde vi heimebaka brød og braud frå siste veke.
Det vart eit herremåltid.

Akkurat no

2008-04-12T06:06:00.000-07:00

Mine kjære bloggarvener skriv så mykje- så ofte og så nydelege tekstar. Eg er ei ugle som er ute og flaksar om kveldane, difor vert det lita tid til blogging. Men nokre må ta seg av kulturlivet i bygda. Siste veke vart det lange kveldar med lesesirkel og planlegging av kvinnemøte. I bygda mi vil vi no invitere til eit fleirkulturelt dametreff. I dei siste åra har vi fått mange nye landsmenn, og det skal bli moro å høyre om deira kultur - og iallefall smake tradisjonell mat frå deira land. Vi har damer frå Tsjetsjenia, Burma, Thailand, Afghanistan, Nederland, Polen, Russland, Somalia. Vi vonar at mange kjem. Sjølv må vi vel og lage til noko heil-norsk. Då vil eg kome med framlegg om braud og rjome.

Nylaga braud er naugodt. Eg har akkurat laga 20 leivar flatbrød med både fint og grovt sammale kveitemjøl, litt rug og litt byggmjøl i "nåa". Eg baka braud akkompagnert av Åge Aleksandersen. Kjevla rulla taktfast over leiven medan eg song "Leva livet" i duett med Åge. Eg må nemne at det var ein gong ei lita pie - midt på åttitalet - som heller ville syngje Leva livet enn Bæ,bæ lille lam. Skal tru om det er ein person der ute på den store verdsveven som kjenner seg att.

Akkurat no - er liene rundt bygda der eg bur kvite av nysnø; akkurat no var det ein liten bjørkefink på fuglebrettet mitt; akkurat no så skifte hainn te mæ sumardekk på bilen(den gamle bilen utan servostyring); akkurat no kikkar eg på utskrifta av flybillettane våre til Estland(tenk at eg greide å tinge billettar på internett! Eg tinga hotellrom og, men vi har ikkje fått stadfesting på det - men eg har betalt, så då er vel alt ok?)
Akkurat no skal eg lage meg ein kopp te, finne fram strikkinga mi og sjå reprise på Farmen. Eg som flaksa slik siste veke fekk ikkje med meg kva som hende i finaleveka.

Så vil eg finne fram boka mi "Kjærligheten banker på" av Marisa de los Santos. Venskapen mellom Clare på 11 år og Cornelia på vel 30 år er spesiell. Dei finn snart ut at dei er sjelevener; båe elskar jo Anne-bøkene (sjølvsagt - Anne fra Bjørkely). Cornelia er kjærast med far til Clare, men han bryr seg ikkje mykje om ungen sin.

Og i kveld er det opning av den nye operaen i Oslo. Eia var vi der -

Odessa

2008-04-04T13:46:00.000-07:00

Det er faktisk sume av oss som ikkje kan sitje med hendene i fanget. Er det rastløyse, arbeidsglede og eller kreativitet? Dei timane i veka eg sit framfor fjernsynet , berre MÅ eg ha ei strikking. Ingen av min næraste treng genser eller jakke, då vert det luer, sokkar og vottar. Odessaluene, dei har perler i strikkinga, er populære. Og så mange fine fargar det finst i bomullsgarn. Eg har sikkert laga 10 stk. , og eg har til og med sendt 6 til England!

Når ein bur i ei lita bygd er det viktig å ta del i kulturlivet i bygda. Vi har bygdekino ein gong i månaden, og det er mange år sidan riksteateret var her. Men vi har eit levande organisasjonsliv, der vi lagar kultur sjølve. Sume driv med korps; andre er ivrige i kor, idrott og mållag. Det finst til og med ein jordbruksklubb i mi bygd. Der er vi som vel å dyrke og odle våre eigne grønsaker. Dei er IKKJE sprøyta med filleskap; dei er reine og smakfulle. Og no er eg snart i full sving i hagen. Ja, men så er det litt snø i lufta igjen i dag. Men eg har alt funne graslauken min. Den var like god som i haust!

Det er og viktig å møte fram på det som vert skipa til av andre. I går kveld var eg på kabaret. Ein visesongar frå kysten song viser av Evert Taube og fortalde om livet hans. Det var moro å vere med på allsongen. Sjung av hjärtat, sjung.

Laurdag for store og små

2008-03-29T07:44:00.000-07:00

Det er siste laurdagen i mars, og det er snø i hagen og på plena. Eg må nok gje mine vener, småfuglane, mat i dag og. I fleire år ynskte eg meg eit lite fuglehus til å ha fuglemat i - og tru det eller ei; ei jol fekk eg det i gåve. Og det er ei gåve eg stadig har glede av. Det står på ein påle utanfor verandaen, og eg kan sitje ved kjøkenglaset og fylgje med. Fugleboka er innan rekkjevidde.Det er helst kjøtmeis og blåmeis som kjem. Når blåmeisene kjem i flokk, kallar eg dei for B-gjengen. Elles har vi hatt granmeis og spettmeis. Dompapen kjem ikkje på brettet rundt huset, men eg har sett han og kona nede på bakken eller i syrinen like ved. Grønfinken kjem i flokkar. Nøtteskrika sit stundom i eit av epletrea, og ved joletid var det ein flaggspett her.

Dette minnar meg om soga om lærarinna som var på tur med småskulen. "Sje, der sit ein føggel",sa ei lita pie." Nei", sa den vaksne." Dette er en ful." "Jammen, hainn va no bra lik ein føggel,ja", sa pia.

I dag luktar det laurdag i huset. Det er slutt på grønsåpelukta. No er det fiberklutar og moppar som tek smuss og støv. Det er nybakt brød på kjøkenbenken - og ein heil haug med "kanel i svingane" (kanelbollar). No skal eg lage meg ein god kopp te og smake .

Her er oppskrifta:
150 g margarin
5 dl mjølk
50 g gjær
1 egg
1/2 ts salt
125 g sukker
2 ts kardemomme
1 1/2 l kveitemjøl

Fyll:
150 g margarin
12 ss sukker
4 ts kanel

Smelt marg og varm mjølka. Ha i gjær og alt det andre. Hev deigen i minst 45 min.
Lag fyll og varm dette til ein graut.
Del deigen i 2 og kjevle ut kvart emne til ein rektangulær leiv, smør på fyllet, brett saman og del opp i ca 13 lange remser. Tvinn og knyt og legg dei på steikebrett. Etterhev godt, 45 minutt. Steik dei i 8-10 min på 225 gr.

2008-03-24T03:49:00.000-07:00

Bibliofiolen skal no prøve seg på bloggen - for fyrste gong - åleine.

Eg har lånt bort kameraet mitt, det digitale, så no vert det ikkje bilete meir . (Ha, ha, eg kunne ikkje bruke det heller) Så mangt å lære for ein tilårskomen fiol.
MEN eg har lært at dersom du trivst med deg sjølv og den du er, vil du truleg like dei du treff på, same kven dei er.
Dette sitatet har eg funne i ei bok, og det er heilt sant.

Eg ventar på våren, slik at eg kan finne fram hageutstyret mitt og så gulrøtter, erter, salat og skvåsh. Blomar og, dersom vi kan ete dei. Ringblomar t.d. Alle blomar med officinales i det latinske namnet sitt kan ein ete. Eg trudde eg kunne finne nokre grøne strå av graslauken i påska, for det var jo mest berrt før vi dro på ein liten påsketur til Fivrelet i Bergstaden (den i sør). Ha, då vi kom heim -(etter å ha køyrt i kolonne over fjellet) var hagen heilt kvit. Snøen hadde igjen lagt seg. Det tek nok mange dagar - kanskje veker- før eg igjen kan syngje "enno ein gong fekk eg vetren å sjå for våren å røma". "Flaumen går, i Noreg er vår" har eg derimot vore med på å syngje av full hals. Det var då bygdekvinnelaget mitt skipa til fylkesårsmøtet no på kvinnedagen.

Vottar med vri

2008-03-21T09:23:00.001-07:00

Finske lagnadar

2008-03-21T07:04:00.000-07:00

Norden les finsk i år, og dette er ei av dei aktuelle bøkene:
Tikkanen, Märta: To: scener fra et kunstnerekteskap. Gyldendal 2006. Biografi.

Frå bokomslaget:
"En selvbiografisk roman om kjærlighetens enorme styrke og sårbarhet. Märta og Henrik Tikkanen levde sammen i nesten tretti år. To kunstnere under samme tak, to mennesker som elsket hverandre lidenskapelig, men som hadde store vansker med å få hverdagen til å fungere. Han tilhører en annen tid med sine stadige krav om oppmerksomhet og en hyperaktiv kreativitet som bare flasken kan dempe. Hun er en heltidsarbeidende firebarnsmor med en drøm om to mennesker som står side om side, en kvinne som tar nettene til hjelp for å gi uttrykk for alt som brenner inne i henne. Begge har i skjønnlitteraturen skrevet om den andre og om samlivet, Märta blant annet i Århundrets kjærlighetssaga og Rødhette. I denne boken gir hun en åpenhjertig skildring av deres ofte kaotiske tilværelse. Boken er et sterkt vitnesbyrd om kjærlighetens enorme styrke - og sårbarhet. Boken er illustrert med tegninger av Henrik Tikkanen. I 1979 fikk Märta Tikkanen «Nordiske kvinners litteraturpris» for diktsamlingen Århundrets kjærlighetssaga."