Så mange bøker, så lita tid...

Bloggen min skal m.a. vere om blomar og bøker; men det har blitt svært lite om bøker. Og det er ikkje fordi at eg ikkje les. Nei, du - her ligg det bøker kvar eg vender meg - både heime og på arbeid.
Så mange bøker - og så lita tid... (Desse orda stod på ei t-skjorte eg fekk til jol - So many books, so little time). Men slik er det vel for den som har mange jern i elden.

Eg har ei tevling gåande med ei lita venninne på 10 år. Kvar for oss skriv vi opp forfattarar og titlar på bøker vi har lese, og målet er å lese 50 bøker på eit år. Venninna mi greidde det alt fyrste året, men eg som har halde på i tre år, greier det ikkje. Året mitt går frå mai til mai - og no er eg oppe i 28 bøker, og eg har heldigvis nokre veker att. I fjor las eg 32 bøker, og året før vart det jammen meg 43 bøker.

Akkurat no held eg på med tre bøker:
Lydboka " Jeg forbanner tidens elv" av Per Petterson høyrer eg på når eg held på med handarbeid eller køyrer bil.
På nattbordet ligg boka til Ian Sansom : "Bokbussdetektiven og mysteriet med dei forsvunne bøkene". Den er veldig humoristisk. Ein ung og urban lesehest frå London reiser til Nord-Irland for å få den draumejobben som bibliotekar; men biblioteket er stengt og bøkene er borte. Mange artige episodar, og boka er godt omsett av Tove Bakke.

Lesesirkelen eg er leiar av, les bøker frå Baltikum i år. Vi skal ha møte om ei vekes tid, og til då må eg ha lese ferdig "Fiskerens sønn" av den latviske forfattaren Vilis Lacis.
Vilis Lacis har vore statsminister i Latvia, og han fortel om livet i ein liten latvisk fiskarlandsby tidleg på 1900-talet. Folk lever under trasige forhold, og hovudpersonen, Oskar Klava, strevar og strir for å greie seg.

Eg hadde stor glede av å lese den siste boka til Tore Renberg:" Charlotte Isabel Hansen". Her har Jarle Klepp blitt far. Jarle Klepp høyrer vi om i "Mannen som elsket Yngve" og "Kompani Orheim."

Vil du ha andre boktips? Eg likte godt "Slottet i Pyreneene" av Jostein Gaarder. Magnhild Bruheim har skrive ei spennande bok frå nord-Gudbrandsdalen "Nattskrik". Tove Nielsen og Edvard Hoem har slått seg saman og skrive boka "Jordmor".

Neste veke vert travel. Eg skal på basar, på quiz og på to styremøte. Døgnet har for få timar; kanskje eg på byrje å lese om natta. Eg må prøve å greie meg med mindre enn 8 timar med svevn.

I have a dream....

Skal tru om Martin Luther King jr. i sine villaste draumar kunne sjå for seg at 5 dagar etter sin 80årsdag ( han var fødd 15.januar 1929) ville ein afroamerikansk president bli teken i eid som den 44. amerikanske presidenten. Det umogelege har skjedd, det vart sagt fleire gonger i dag frå fjernsynsoverføringa frå Washington D.C.

Martin Luther King jr. var min helt i skuledagane, og eg skreiv særoppgåve om han på gymnaset. Mamma og eg tala mykje om korleis dei svarte hadde det i Statane. Den dagen han vart skoten - 4.april 1968- klyppte vi ut bilete av han frå avisa og sette det på skjenken med ei svart ramme rundt biletet. Martin Luther King jr. ville nok juble i himmelen i dag.

Juble - ville nok Lilly også gjort , ho vi såg i i fjernsynsserien Ein vakker dag, for mange år sidan. Tenk, kor vanskeleg dei svarte hadde det berre for 50 år sidan. Far til han som vart president i dag kunne ikkje ein gong gå på den restauranten han ville, og no er sonen president.

BARACK OBAMA vart den nye presidenten. Og han viser at berre vi vil, så kan vi alle få til det utrulege. Yes, we can!
I dag har eg spelt Sousamarsjar i vilden sky og heia på deg, Obama.
Lukke til med arbeidet ditt. Helsing frå ein trønder-fan.

IS-SLOTTET - og gamle, varme minne

"Unn såg ned i ein trollheim av små tindar, takkvelvingar, rima kuplar, mjuke bogar og forvirra kniplingsverk. Alt var is, og vatnet spruta mellom der og bygde stadig vidare.

Greiner av fossen var avleidde av is og f'ór i nye leier og laga nye ting. Alt skein. Sol var ikkje komi, men det skein isblått og grønt av sitt eige, og dødskaldt."

Desse orda er henta frå "IS-SLOTTET" av Tarjei Vesaas.

Eg tenkte på denne boka då eg reiste gjennom Telemark i helga. Snøen hadde regna bort, og mange stader hadde isen laga vakre formasjonar i landskapet. Det kunne vere isslott, både her og der.

Eg var på veg heim etter å ha teke avskil med ei god venninne. Ho døydde av kreft i ein alder av 63 år. Det vert eit stort sakn etter henne - i familien, blant vener og på arbeidsplassen.

Det er mange minne som kjem fram, medan ein sit der og humpar på bussen . Vi vart kjende for vel 40 år sidan, då vi båe starta på den same utdanninga. Vi hadde mykje moro dei åra vi var saman i Oslo.

Året før vi starta i Oslo hadde ei av mine barndomsvenninner fått seg pennevenn frå Sveits. Det lyt du og få, sa Randi - du vert så flink i tysk når du skriv brev. Ho skulle få Kurt, venen sin, til å sende meg nokre namn. Men det gjekk både vinter og vår, og eg høyrde ingenting. Eg reiste til Oslo og til studiar og gløymde at eg skulle få ein brev-ven.

Ein dag får eg brev frå mor mi der ho skriv at det har kome 5 -6 tyske brev til meg. Ho skal sende dei etter helga. Men då eg opna pakka heimanfrå var det 12-14 brev der.

Veka etter kom eit nytt brev frå mor mi der ho seier at far min skjems når han går og hentar posten, for det renn ut fleire titals brev, kvar dag. Frå heile Europa, Arabia og det fjerne Austen, ja, til og med frå Afrika. No skulle ho få tak i ei stor eske, så snart skulle eg få DET lesestoffet. No må du berre ikkje la brevlesinga gå ut over skulearbeidet ditt, sa ho.

Då brevpakka kom, inviterte eg venninna mi på hybelen til brevlesing. O g vi las og las - og sorterte i bunkar. Ein bunke med Tarzan-fyrane (dei ville vi ikkje ha), ein bunke med kanskje-typar, og ein bunke med brukbare. Vi valde to brukbare kvar, og andre venninner fekk og velje.

Ard frå Holland vart ein av dei utvalde for venninna mi. Han skreiv at han var politimann, og han kunne tenkje seg ein tur til Noreg. Etter nokre månader kom han på vitjing, og vi andre venninner fekk og høve til å treffe han den veka han var her i landet. Nokre kveldar etter at han var reist sat venninna mi og eg på hennar hybel og høyrde på Ønskekonserten. Medan vi lytta til musikken frå "Den flygande hollender" kom hybelvertinna hennar og sa at det var telefon til henne. Det er sikkert den flygande hollender, sa eg og lo. Men eg vart bra lang i maska då det synte seg at det faktisk var Ard i telefonen.

Fleire år seinare hadde vi båe gløymt histora med alle breva. Då fekk ho ein dag besøk av framandpolitiet i den byen ho då budde i.Dei ville vite kva slags kontakt ho hadde med hr. Ard, han hadde visstnok gjort noko ulovleg og politiet kunne ikkje få tak i han. Visste ho kor han var? Namnet til venninna mi hadde dei funne i husveret hans, og dei hadde oppsøkt hybelvertinna hennar frå studietida.

Korleis det gjekk med han - og kvifor framandpolitiet ville ha tak i han, fekk vi aldri vite.

Men ei god historie vart det. Og eit morosamt minne. I ei sorgfull tid.

Gamle året seig i hav

Gamle året seig i hav, siste dag i dauden bleikna;

men i aust det atter kveikna, ny-fødd sol stod upp or grav.

Ljoset fram or myrkret stiger, som på fyrste skapningsdag.

Sol og dag er fødd til siger, myrkret dømt til nederlag.

Gome ville at vi skulle syngje denne nyårssalma av Blix når vi sette oss til bords nyårskvelden. Det gjorde vi allstøtt i dei åra ho levde. No er vi ikkje så mange til bords lenger, så det vert ikkje mykje song. Men Joleevangeliet høyrer med på jolekvelden. Det er det Gullungen som les, og det har ho gjort i alle år sidan ho lærte å lese. På video har vi ein film om ein liten og alvorleg åtteåring som les om gjetarane på marka.



Vi har og bilete av Gullungen når ho som ungdom køyrer rundt med hest og slede og leikar jolenissen. Ho var innom mest kvar gard i grenda vår og ynskte god jol og leverte ut jolepakkar. Eg trur ikkje ho var så nøgd i den raude nissdrakta, for året etter kledde ho seg som ein fjosnisse - i vadmålsbukser, grove beksaumsko, brun heimespita lue og grått krøllete skjegg (ho hadde ofra noko av eit grått saueskinn).



Jola 2008 har gått over i historia. Det var ei god jol, med få endringar frå tidlegare år. Joletreet vart hogge i rett tid, og det kom på plass i god tid før høgtida vart ringd inn. Peparkakehuset er flott, men slik blir det vel når ein bygningsmann har regien. Gjester har vi hatt, frå fjern og nær. Tevlingskvelden (eller quiz som det heiter i urbane strøk), var vi i storform, alle fire. Det trudde no eg. Men så kom spørsmåla , frå Aftenposten og Morgenbladet, og dei gjekk ikkje heilt i vår gate. Få av oss hadde greie på franske filosofar og fransk kunst. Nei, neste år skal vi sjå om ikkje Nationen har spørsmål som høver for oss alle. Vi var like gode, i år og.




Jolefesten i mållaget er eit av dei store høgdepunkta i jola. I år med flott konsert av ein av våre store hardingfelespelarar. Folk kosa seg. Og risengrynsgrauten var god. Den hadde eg jobba med i 2 -3 timar, så det skulle berre mangle. Det er vanskeleg å seie kor mange som kjem på ein slik fest, og difor må ein lage ekstra med mat. Mat skal ein ikkje kaste, men det var få av kjøkkengjengen som ville ha restar med heim. Difor et no vi graut til dugurds mest kvar dag - og er det ikkje graut, så er det riskrem. Sjølv om grauten var aldri så god, så har no eg fått nok no - trur ikkje eg lagar ny graut for bortimot påske!

GODT NYTT ÅR!

Nå har vi vaska golvet...

Ja, det har eg. Vaska golv, mange gonger. Men eg kan ikkje skryte på meg noko vedbering, for det gjer Hainn te mæ, og han fyrar så det durar i omnan'. Fuggelband har eg ikkje fått tak i, og eg har heller ingen havreåker i år. Eg hadde det nokre år. Vi laga jolenek og stod i sentrum og fraus på fingran' og selde Dei var fine - i utgangspunktet - knytte på den gamle måten. Eg hadde ein stor haug i løa, men då eg tok dei fram i desember, hadde det vore mus i haugen, dei hadde riktig kosa seg, så eg måtte slå fleire band saman for at det skulle bli mat til småfuglan'. Nei, dette vart ikkje noko nisje for meg, nei.

Treet kan eg ikkje pynte, for det er ikkje i hus. I min barndom hadde vi pynta ferdig hus og tre, lislejolekvelden. Men dit eg kom då eg gifta meg, var det andre skikkar. Og ein må jo ta skikken der ein kjem.
(I alle fall ei stund). Her henta dei joletreet på jolekvelden. Og det skulle vi pynte når jola vart ringt inn. Men vi endra fort på den skikken, og no får vi treet i hus på lislejolekvelden, og vi pyntar det den kvelden.

Vogga kan eg godt rugge på, for der ligg jo Bjørn Helge. Bjørn Helge vert 54 år på jolekvelden, og han er framleis gullande snill. Han er ei babydokke , kan skrike om du legg han på magen og han kan late att augo når han søv. Den dokka hadde eg sett i eit butikkvindauge , der dei selde dokker og barneklede. Heile hausten i 1.klasse sparte eg alle øra eg fekk. Kroner var det ikkje så mange av, den gongen, og eg kan minnast at han kosta 45 kr. Nokre dagar før jol mangla eg enno 15 kr., og eg vona at eg fekk pengar til jol så eg kunne handle på nyåret. Syskenbarnet mitt, han Knut, hadde sagt at han ville gje meg 3 kr. i gåve, så eg hadde ei von om dokka.
Stor var gleda då eg fekk ei veldig stor pakke på jolekvelden, og eg kunne mest ikkje tru mine eigne auge då eg såg dokka . Han hadde ordentlege babyklede, og han smilte til meg. Det var gått gjetord i familien at eg sparte til denne dokka, og det var mange gåvmilde gjevarar som ville glede meg.
Namnet hans berre kom av seg sjølv. Stundom leika vi at han var jente, då var namnet Rikke.

Eg kan godt dra krakken bortåt glaset og finne leia til jolestjerna. Den skin ikkje over noko jordmorhus her i bygda, men over den spesielle fjelltoppen vi har. Segna om det fjellet seier at den dagen 7 systrer gifter seg med 7 brør, skal fjellet ramle ned. Men eg er ikkje redd for det. Folk får så få born no til dags.

Alle veit at det er Alf Prøysen som har skrive Julekveldsvisa. Med sine 7 vers rommar den heile joleevangeliet. Så enkelt kan det seiast.
-"og såmmå å som hende er stjerna like stor
-du ser a over taket der a Jordmor-Matja bor".

Vi lister oss så stilt på tå...

og framhaldet? Akkurat, - alle kan vel den songen:
"når vi skal ut og røve, vi røver bare det vi må og det som vi behøver."

Dette er moralen hos dei 3 røvarane i Kardemommeby, men kan vi godta det? Kan ein berre forsyne seg av andre sine ting, berre fordi ein må ha det - eller akkurat då treng det?
Desse røvarane lyt tenkje på kva det fører med seg å ta frå andre. Greit, du kan få noko av meg om du spør. Men du skal ikkje berre kome og forsyne deg. Ja, men du har så mykje, seier du - meir enn det eg har.
Ja, men eg har kanskje spinka og spart for å få akkurat den bilen eller den datamaskina.

Er dette noko å skrive om i desse adventstider, spør du. Ja, folkens, sei til alle de kjenner, kjeltringar eller andre og be dei halde fingrane frå fatet. Fortel dei om at dei gjer vanlege folk utrygge . Og tenk på dei kostnadene dei gjev samfunnet. For ikkje å tale om kor forarga ein vert.

Eg sit stundom i Lagretten eller er meddomar i ei straffesak. Du får melding i god tid om å møte til førehavinga i retten, men det passar sjeldan eller aldri.

For nokre år sidan hadde eg tinga teaterbillettar til Piaf-framsyninga i hovudstaden, og dotter mi og eg gledde oss til framsyninga. Nokre veker før teaterbesøket fekk eg melding om ei rettsak, og eg kunne ikkje seie at eg skulle på teater. Men eg sa frå den gongen eg skulle på studiereise som var betalt og ordna - og vart friteken.

Men no skulle eg vere i Retten ei veke i jolestria. Berre fordi ein eller annan kanskje har gjort noko gale.
Og ikkje nok med det. Hainn te mæ og eg skulle eigentleg på ein liten førjolstur, men den gjekk jo i vasken.

Men ei plikt er ei plikt, og så fann eg til slutt ut at kanskje kunne eg på denne byturen få unna jolebrevskriving, lesing og strikking om kveldane. For då hadde eg fri. Eg var innstilt på denne jobben, så eg vart i grunnen skuffa då eg vart skutt ut og sendt heim same dagen. Lagretten hentar inn 16 personar, men berre 10 skal sitje i juryen. Ved loddtrekking måtte vi andre reise heim. Men eg hadde alt brukt ein heil dag på å kome dit, og bussturen var lang, og alt kostar. Det må samfunnet betale. Dersom alle heldt seg i skinnet og greidde seg med det dei får tak i på ærleg vis, hadde staten spart store summar.

Nei, nei, gutt. Dette må bli slutt..

Desse - og andre ord av Margrete Munthe har følgt meg i mange år. Ein skal ikkje berre storme inn i stoga og kaste frå seg lua, eller jakka. "Jeg takker borte, jeg takker hjemme, og si takk må jeg aldri glemme." Har du vore borte og fått "koka-mat" skal du takke med handa. Elles er det nok å seie takk for mat. Når vi fekk ei gåve, skulle syster mi og eg takke med handa og neie, og Guten i familien måtte lære seg å bukke. Dette var noko av det vi lærde heime. Kunne vi oppføre oss og ikkje finne på noko tull, kunne ho mor sende oss ut i verda.

Men korleis er det med denne lærdomen i dag? Vel, vi kan stille spørsmål med somme av songane til Margrete Munthe, men dei lærde oss folkeskikk. Eg las i avisa her ein dag at på ein skule sør i landet måtte borna dagleg handhelse på læraren. Læraren såg på kvar einaste elev, og samstundes lærde ungane seg til å helse.
Eg var leiar i ein 4H-klubb ein gong. Dagen for Haustfesten kom, og alle borna stod på rekkje og rad og fekk diplom og sylvskei. Det var svært få av dei rundt 20 borna som takka for det dei fekk med å rekkje fram handa. Eg var flau på deira vegne. Neste år tjuvtrena vi i god tid på å rekkje fram handa og seie takk, og då var det ein flott gjeng som høfleg og stolt tok i mot vitnemålet på at dei hadde fullført oppgåva si.

Borna lyt lære dette i heimen. Det er der den fyrste påverknaden kjem. Men stundom kan ein undre seg over andre tilhøve au som påverkar dei små. Ungane påverkar kvarandre, i barnehage og skule. Denne påverkninga kan vere sterkare enn den som kjem frå foreldra.
Kvifor er det slik at somme fargar er for jenter og somme er for gutar? Gutefargane kan jentene gjerne bruke, men å setje på ein liten gut ein rosa genser eller ei rosa lue? Fysj og fysj.
Er det framleis slik, tenkte eg - og ville gjere eit eksperiment. Eg strikka eit rosa sokkepar og sende det til ein gut på vel 3 år. Syster hans på vel 4 år fekk grøne sokkar. Gjekk dette bra? Nei! Gutungen nekta å bruke rosa sokkar, medan syster hans godt kunne bruke båe para. Så spør eg. Er det i barnehagen denne indoktrineringa kjem? Eller er det alt frå fødeavdelinga? Derifrå kjem denne soga:
2 nyfødde låg i kvar si seng på fødeavdelinga. Er du gut eller jente, spurte den eine. Eg veit ikkje, var svaret. Enn du då? Eg veit heller ikkje. Men vent skal eg sjå, sa ungen og kikka under dyna. Eg er gut.
For eg har blå sokkar!